Vrijwilligers kunnen stoppen vanwege ziekte, verhuizing, een veeleisende baan, gezinsuitbreiding of een gebrek aan motivatie. Soms overlijdt een vrijwilliger, functioneert iemand niet meer goed of ontstaat er een ernstig conflict. Wat de reden om afscheid te nemen ook is, zorg altijd voor een afscheidsmoment en koppel dat aan waardering. Dat doe je op een manier die het beste bij jouw organisatie en de betreffende vrijwilliger past. De één vertrekt graag met stille trom; de ander heeft graag een publiek moment. Ga je goed uit elkaar, dan is dat voor iedereen het prettigst.
Geef je vrijwilliger (afhankelijk van het aantal vrijwilligersjaren) een vergoeding of een cadeau met bijvoorbeeld een afscheidsbrief of een persoonlijke toespraak. Hou bij een vertrek altijd een exitgesprek met de vrijwilliger. Bespreek de reden van het vertrek en luister goed naar eventuele wensen of suggesties. Misschien vind je samen nog een oplossing voor de situatie. Ga in gesprek als een vrijwilliger niet meer goed functioneert en daardoor voor jouw organisatie geen toegevoegde waarde meer heeft. Afscheid nemen op basis van leeftijd mag niet. Dit valt onder leeftijdsdiscriminatie en schendt artikel 1 van de Grondwet.
Voor de vrijwilliger is het uit sociaal oogpunt prettig om bij de organisatie betrokken te blijven. Laat hem of haar dus als het even kan actief blijven. Let wel op dat er door het handelen van de vrijwilliger geen gevaar voor andere vrijwilligers of wandelaars ontstaat. Als de functie dit vereist, kun je eventueel om een medische keuring vragen. Probeer ook na een conflict goed uit elkaar te gaan. Maak een risico- of impactanalyse van het vertrek van de vrijwilliger. Kijk daarbij ook naar de ‘bijwerkingen’ die het vertrek op andere vrijwilligers binnen de organisatie kan hebben. Voorkom waar möglich dat de situatie uitlekt naar de media of het ‘dorpsroddelcircuit’.
Nodig de vrijwilliger uit voor een persoonlijk gesprek en voer het met meerdere mensen (meer oren horen meer). Sta stil bij een overleden vrijwilliger, bijvoorbeeld tijdens je ledenvergadering, een vrijwilligersbijeenkomst of voorafgaand aan of tijdens je tocht. Zorg voor een moment van stilte om de overledene te gedenken.
Veel mensen vrijwilliger naast betaalde baan - RTL NIEUWS
Topic Nederland deed onlangs een interessant onderzoek onder de vrijwilligers in Nederland. 60% van de oudere vrijwilligers is in coronatijd tijdelijk of voor langere tijd met hun vrijwilligerswerk gestopt, zo blijkt uit recent onderzoek. De impact kan groot zijn: contact met anderen wordt het meest gemist. En zingeving. “We wisten het wel, maar we kunnen het nu ook onderbouwen,” zegt Willem-Jan de Gast, een van de schrijvers en uitvoerders van het onderzoek naar vrijwilligerswerk van ouderen in coronatijd in een YouTube-kennisboostsessie van vrijwilligersorganisatie NOV. De Gast: “De antwoorden die we ontvingen van ruim 1100 vrijwilligers en bijna 150 coördinatoren leggen de vinger op iets wat we van nabij hebben ervaren. Corona heeft grote impact.”
De Gast is programmacoach van Samen Ouder Worden, een programma dat inzet op nieuwe samenwerkingen met ouderen, met vrijwilligers- en bewonersinitiatieven, met de gemeente en met beroepskrachten in zorg en welzijn, die beter aansluiten bij de wensen van ouderen. De Gast: “Uit eerdere onderzoeken weten we dat negatieve ervaringen bij ouderen een belangrijke boost zijn om wel of juist niet vrijwilligerswerk te gaan doen. Het onvergelijkbare van de coronacrisis schuilt ook in het gedwongen sluiten van de deuren door organisaties, waardoor het merendeel van de oudere vrijwilligers moest stoppen. 10% van de vrijwilligers nam zelf het besluit tijdelijk of helemaal het werk neer te leggen. Dat deden ze, zo blijkt uit het onderzoek, vooral om de gezondheid van anderen en die van zichzelf niet in gevaar te brengen.
Voor vrijwilligers van 75 jaar en ouder is gezondheid prioriteit. “1 op de 3 gestopte ouderen heeft daar een negatieve impact van ondervonden. Dat zijn mensen die daadwerkelijk hebben ervaren dat het niet kunnen doen van vrijwilligerswerk zorgt voor verlies van contact en verlies van betekenisgeving.” Vrijwilligerswerk is voor die groep méér dan een leuke bezigheid; het is een manier om hun eigen leven vorm te geven en een onderdeel van wie ze zijn. De eerste groep vrijwilligers doet af en toe een klus en zit er vol in; als het er niet is, is het ook goed. Voor de tweede groep valt vrijwilligerswerk bijna samen met hun leven en identiteit.
Er zijn ook vervolganalyses: “Enerzijds uitstroom bij de ouderen en nieuwe instroom bij jongeren. Die willen vooral vrijwillig actief zijn, dat is een groot verschil met de manier waarop ouderen vrijwilligerswerk verrichten. Ze zijn veel meer op zoek naar kortere, flexibele activiteiten.” Overigens wil ruim 90% van de tijdelijk of helemaal gestopte oudere vrijwilligers terugkeren als het mag en kan. Bij VIP Westerkwartier vind je zowel vacatures voor korte en langere klussen. Staat er geen passende vacature op? Je kunt zelf ook een oproep plaatsten!
Stelde jij jezelf wel eens de vraag: ‘Is die vrijwilliger eigenlijk gestopt?’. Dat kan op twee dingen wijzen: een vrijwilliger is al een tijdje inactief of beëindigde eenzijdig het engagement. Inactieve vrijwilligers kun je nog altijd aanspreken: willen ze hun engagement al dan niet opnieuw opnemen? Vrijwilligers die langzaam uit beeld verdwenen zijn, ben je kwijt. Vermijd dus dat vrijwilligers stoemelings hun inzet stopzetten. Hoe? Vrijwilligers kunnen om verschillende redenen hun engagement stopzetten: persoonlijke omstandigheden (ziekte, verhuis), een gebrek aan motivatie, te weinig tijd of ontevredenheid over de geboden omkadering. … Wat de reden ook is, bied ruimte aan vrijwilligers om afscheid te nemen als ze dat willen. Raar maar waar. Doordat stoppen mag, wordt vrijwillige inzet minder vrijblijvend: wie zich inzet kiest daar heel bewust voor.
Als een vrijwilliger beslist om te stoppen, markeer dan het afscheidsmoment. Koppel er waardering aan op een manier die past bij de vrijwilliger en bij jouw organisatie. Door bij vrijwilligers regelmatig te polsen of ze hun engagement willen vernieuwen of beëindigen, vermijd je dat ze in de ‘grijze zone’ van inactiviteit belanden. Een zone waarbinnen zowel vrijwilligers als beroepskrachten schroom voelen om nog contact te leggen. Daarnaast bouw je een dynamische organisatie uit waar in- en uitstroom mogelijk is. Dat maakt jouw organisatie ook aantrekkelijk voor mensen die een tijdelijk engagement verkiezen. Hoed je voor ‘afscheidsangst’.
Die angst is vooral voelbaar ten aanzien van bestuursvrijwilligers. Weten we wel zeker dat er iemand anders in de voetsporen treedt? Wacht niet tot er zich iemand aandient; vertrek kan ruimte geven voor anderen om vooruit te komen. Bevraag daarom regelmatig, bijvoorbeeld jaarlijks, het engagement van je vrijwilligers. Wil iemand zijn inzet vernieuwen, even een pauze inlassen of zijn engagement beëindigen? Bedenk afscheidsrituelen op maat. Hoe vrijwilligers afscheid nemen hangt samen met hun motivatie en persoonlijkheid. De ene vrijwilliger neemt graag in alle stilte afscheid; een passende aanpak is dan een geschenkbon en een persoonlijke bedanking.
Als het duidelijk is dat een vrijwilliger wil vertrekken, ga dan in gesprek. Welke vragen horen daarbij? Waarom wil de vrijwilliger stoppen? Hoe wil de vrijwilliger stoppen? Wat laat de vrijwilliger achter en hoe worden zijn taken overgedragen? Hoe kijkt de vrijwilliger terug op zijn inzet, de begeleiding en de organisatie? Ook bij vrijwilligers die zich tijdelijk inzetten is een exitgesprek belangrijk. Het gesprek zal korter zijn dan bij een vrijwilliger die zich langdurig en intensief inzette. En wellicht meerdere malen plaatsvinden. Typisch aan tijdelijke vrijwilligers is immers dat je ze terug kunt prikkelen om een nieuw engagement op te nemen. Besteed dus voldoende aandacht aan de mogelijkheid tot terugkeer. Laat de deur op een kier staan.
Neem je als organisatie zelf het initiatief om een traject met een vrijwilliger te beëindigen? Zorg er dan voor dat je duidelijk bent: het engagement van de vrijwilliger stopt. Maak onderscheid tussen de vrijwilliger en de persoon. Je neemt afscheid van de vrijwilliger, niet noodzakelijk van de persoon. Die is bijvoorbeeld nog wel welkom om deel te nemen aan activiteiten. Schenk bijzondere aandacht aan vrijwilligers die vasthouden aan de veiligheid, en in sommige gevallen ook de status, die samenhangt met hun vrijwillige engagement. Wees duidelijk over het feit dat het huidige vrijwilligerswerk niet langer geschikt is. Bedenk aangepast vrijwilligerswerk binnen de organisatie of zoek nieuwe uitdagingen buiten de organisatie. En ten slotte, zet door. Wellicht besteed jij net als de meeste organisaties veel aandacht aan het binnenhalen van vrijwilligers. Terecht: goed begonnen, is half gewonnen. Maar verlies zeker ook het eindpunt niet uit het oog. Creëer een waarderende afscheidscultuur.
Nederlanders zijn over het algemeen minder honkvast dan vroeger. Ze verhuizen vaker en wisselen ook vaker van werkkring. Slechts een enkeling is nog zijn leven lang actief voor dezelfde organisatie. Je zal je dus moeten neerleggen bij een zeker verloop in het vrijwilligersbestand. Maar het is wel nuttig om te weten waarom medewerkers vertrekken. Bijna iedereen heeft een overvolle agenda. Het fenomeen ‘jobhoppen’ komt ook voor onder vrijwilligers. Vroeger was het bijna traditie om na de pensionering actief vrijwilligerswerk te doen.
- Toon waardering: Dát is belangrijk; voorkom dat de vrijwilliger het idee krijgt dat hij zich inzet “voor wie eigenlijk?”.
- Kies voor een prettige werksituatie: schone werkruimte, goede materialen, behoorlijke begeleiding en evaluaties.
- Zorg voor heldere, open communicatie: betrek vrijwilligers bij veranderingen.
- Maak duidelijke afspraken over medezeggenschap en klachten: aanwijzen van een vaste begeleider en een ideeënbus.
- Wees attent: kleine attenties bij mijlpalen worden gewaardeerd.
- Beloon: zet vrijwilligers af en toe eens in het zonnetje; overweeg nominaties voor Internationale Vrijwilligersdag.
- Wees royaal: financiële beloning mogelijk tot een bedrag; regels worden genoemd.
TIP: Vraag een vrijwilliger bij zijn afscheid altijd naar de reden van zijn vertrek. Zo krijg je wellicht zicht op knelpunten in de organisatie en in het vrijwilligersbeleid.
Bij vertrek kan de vreemdeling vaak ondersteuning krijgen. Bij zelfstandig vertrek, basisvertrekondersteuning en herintegratieondersteuning; dit zijn vormen van ondersteuning gericht op vertrek en terugkeer. Er zijn twee vormen van ondersteuning te onderscheiden: basisvertrekondersteuning en herintegratieondersteuning. De basisvertrekondersteuning is bedoeld om het vertrek zelf mogelijk te maken. De herintegratieondersteuning vult dit aan met hulp gericht op economische en sociale herintegratie in het land van herkomst. De ondersteuning bestaat voornamelijk uit ondersteuning in natura. Er zijn verschillende regels voor vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties. Een vrijwilliger met een WW-uitkering heeft bijvoorbeeld een sollicitatieplicht. En vrijwilligerswerk moet veilig zijn. Voor de vrijwilligers zelf, maar ook voor mensen die met vrijwilligers te maken hebben.
tags: #vertrek #van #vrijwiligers