Het militair vliegveld bij het Noord-Hollandse Bergen stamt uit 1937. Het had vanaf het begin te maken met grote drassigheid. De kosten om dit te verhelpen vond het ministerie van Defensie te hoog. Hierdoor konden de Fokker G.1’s van de 4e Jacht Vliegtuig Afdeeling (4e JAVA) alleen starten vanaf het betonnen platform voor de hangars.
Een drassig begin en de eerste uitwijkoplossing
Het drassige terrein vereiste hoge kosten om het tot volwaardig vliegveld te maken en dus werd door het Departement van Oorlog besloten slechts een betonnen platform voor de hangars te installeren. Het vliegveld Bergen bestond van 1937 tot 1944. Op 10 mei 1940 was vliegveld Bergen toegewezen aan het 1e Luchtvaartregiment (1LVR). Dit had 13 Fokker G.I jachtkruisers van de 4e Jacht Vliegtuig Afdeeling (4e JaVA) en tien Fokker C.X verkenners van de Strategische Verkennings Afdeeling (StraVA) gelegerd. Als noodmaatregel werden alle G-1's op het betonnen platform voor de commandopost gestald.
Het platform 3 was reeds één week eerder in gebruik genomen. Een voordeel was dan het feit dat de vliegers snel konden reageren. In de nacht van 9 op 10 mei zaten de vliegers op tijd in hun warmgedraaide toestellen. Van de vreemde vliegtuigen die men hoorde overvliegen werd gedacht dat het Luftwaffe-toestellen onderweg naar Engeland waren. Het commando om tot actie over te gaan werd om 03:55u uit Den Haag aan de jagersafdelingen gegeven maar even daarvoor waren de overvliegende toestellen echter omgedraaid. Zij vielen Bergen precies om 04:00u aan. Slechts een G-1 (rnr 321) wist op te stijgen; alle overige jachtkruisers werden vernield. Het weggekomen toestel schoot op het strand bij Katwijk nog drie Duitse Junkers Ju 52/3m's in brand en keerde later naar Bergen terug. Daar was intussen chaos uitgebroken, want na het bombardement werd het vliegveld door Messerschmitt Bf 109 jachtvliegtuigen vanuit de lucht bestookt.
Oorlogvoering vanaf Bergen en Duitse wederopbouw
Na het einde van de Duitse aanvallen om 04:45u bleek dat, na een verlies van slechts twee Duitse toestellen, alle hangars waren getroffen en dat twaalf van de dertien G-1's niet meer inzetbaar waren. De verspreid opgestelde C-X verkenners waren onbeschadigd. Later die dag landde op vliegveld Bergen nog een Nederlandse Fokker T.V bommenwerper (rnr 850); deze heeft nog aan twee acties deelgenomen voordat hij verloren ging. De G-1's die beschadigd waren werden nog ter misleiding op het veld gezet maar Bergen werd daarna niet meer aangevallen. Na de overgave van Nederland, viel het vliegveld op 15 mei in Duitse handen. Het werd voor hergebruik gereedgemaakt en uitgebreid. Er werden opstelplaatsen voor vliegtuigen aangelegd, onderkomens- en bunkers gebouwd. Het terrein werd beter gedraineerd en er werden wegen aangelegd.
In de zomer van 1940 werd het vliegveld weer in gebruik genomen als fliegerhorst Bergen. In de periode 1940-1944 waren de Luftwaffe-eenheden 7, 8 en 9 van het JagdGeschwader 54 vliegend met Messerschmitt Bf 109E's en een flak-groep op flugplatz Bergen gelegerd. Ook Duitse Nachtjägers van het type BF 110 hadden als taken regionale luchtverdediging en het uit de lucht escorteren van schepen of konvooien.
Operatie Manna, Chowhound en nasleep
Op 4 mei 1944 werd het vliegveld door geallieerde vliegtuigen gebombardeerd omdat deze hun doelen in Duitsland vanwege het slechte weer niet konden bereiken. Na D-day werd het vliegveld op 10 juni 1944 uit vrees voor eventuele vijandelijke landingen door de Duitsers onbruikbaar gemaakt net zoals andere vliegvelden langs de Nederlandse kust. In het kader van Operatie Manna en Chowhound werd het vliegveld aan het eind van de oorlog een van de elf Nederlandse voedseldroppingsterreinen. Na de bevrijding werd het vliegveld niet meer gebruikt. Veel bunkers en andere bebouwing werden gesloopt. Van de hangars resteert weinig, de rails van de roldeuren in de betonplaten van het platforms zijn nog aanwezig. Enkele groepen voormalige Duitse bunkers, plaatselijk bekend als het bunkerdorp en wegen herinnert nog aan de bezettingstijd. Het oude gemaal is nog steeds compleet aanwezig.
Na de oorlog en de huidige staat
In 2013 werd een deel het terrein aangekocht door initiatiefnemers van het Ecodorp Bergen. Deze willen er in de toekomst een duurzame, ecologische woon- en werkgemeenschap oprichten. Sinds 2015 is er een klein museum op het voormalige vliegveld gevestigd in een kleine telefoonpost bunker aan de Groeneweg.
G.1B, G.1Wasp en inzet in de aanval
De G.1B - ook bekend als G.1 Wasp - was aanvankelijk ontwikkeld voor de export, o.a. naar Spanje, maar toen de toestellen klaar waren, was de Spaanse Republiek al gevallen. Er kwam interesse uit Estland voor deze toestellen, doch door de Nederlandse mobilisatie werden de tien gereedstaande toestellen echter in Nederland gehouden. Op 10 mei 1940 kunnen tenslotte vier toestellen aan de gevechtshandelingen deelnemen. De rest zou ongeschonden in Duitse handen vallen. Op Schiphol zijn vier G.1B’s afgeleverd, de 342 343 en de 346. Deze toestellen gaan vanaf 17:00 uur op een verkenningsmissie. Ze worden gevlogen door 2e Luitenant-Vlieger F. Droste 2e Luitenant-Vlieger Vl. G. Steen en Sergeant C. Ottes met als boordschutters Sergeant J. Kentie en Sergeant J. Staal. Om 19:00 uur landen ze weer op Schiphol.
Vanaf deze laatste oorlogsdag spreken onze bronnen elkaar behoorlijk tegen. Vanaf 07:00 tot 08:00 uur worden vanaf Schiphol verkenningsvluchten gedaan door de G.1A’s, te weten de 308 gevlogen door A. Van Oorschot en Boordschutter W. Wesly en de 322 gevlogen door H. Hartkoren en boordschutter J. Van den Breemer. Ook de G.1B toestellen komen nog één keer in actie te weten de 342, 343 en de 346 respectievelijk gevlogen door 2eLuitenant-Vlieger F. Droste en boordschutter Sergeant J. Kentie, door 2e Luitenant-Vlieger G Steen en boordschutter J. Staal en door Sergeant C. Ottes. Deze actie zou nog tot Wijk bij Duurstede hebben gereikt om de terugtrekkende Landmacht dekking te bieden.
Er is nog melding van meer toestellen, waaronder ook van door de Duitsers veroverde G.1A’s en B’s. Daarom valt een aantal G.1’s ook niet onder de oorlogsverliezen. Waarschijnlijk is de 346 daarmee de laatste G.1 die op 14 mei nog gevlogen heeft, althans in Nederlandse dienst. De toestellen die beschadigd waren op Bergen, komen na reparatie in dienst van de Luftwaffe: 301, 315, 321, 332. Op Schiphol komen de 342, 346 en de 347 in dienst van de Luftwaffe.
Tegen de achtergrond van deze geschiedenis werd vliegveld Bergen uiteindelijk een dag- en nachtjagerbasis voor de Luftwaffe, terwijl het tegelijkertijd doelwit bleef van geallieerde bombardementen. In mei 1945 kreeg het terrein opnieuw betekenis als onderdeel van voedseldroppingen tijdens Operatie Manna en Chowhound. De verkenning en gevechtsacties van de G.1-serie vormen een bijzonder hoofdstuk in de luchtoorlog boven Noord-Holland.
DOCU: Boven Bezet Gebied | Waar ligt de Tweede Wereldoorlog nog verborgen?
Het verhaal van Vliegveld Bergen wordt verder belicht met uniek beeldmateriaal en luchtfoto’s die ooit niet openbaar waren. Ook fragmenten van de voedseldroppingen in mei 1945 komen aan bod tijdens lezingen en tentoonstellingen over dit militaire vliegveld. Hans Nauta verzorgt lezingen met jarenlange onderzoeksresultaten die een diepgaand beeld geven van de gebeurtenissen rond dit belangrijke vliegveld.
tags: #vliegveld #bergen #in #oorlogstijd