Vooroorlogse zomerhuizen van Duinoord, Ameland. Uit onderzoek blijkt dat het zomerhuisje inderdaad oorspronkelijk van Ameland komt. Het stond vanaf 1933 tot 1943 op Duinoord en het huisje heette toen 'Marco'. Er zijn hiervan nog bouwtekeningen aanwezig in het archief van Ameland. De nieuwste versie (nummer zeven) is in het voorjaar van 2026 uitgekomen (zie onderaan deze pagina). Hierin staat nu ook heel veel archiefmateriaal. Zoals alle lijsten van af te breken of afgebroken zomerhuizen. En correspondentie tussen de gemeente Ameland, Duitse organisaties, aannemers en trotse eigenaren van zomerhuizen die hun droomhuis zien verdwijnen zonder vaak enige vergoeding.
Bij de zoektocht naar oude zomerhuizen is een kopie van de plattegrond van alle zomerhuizen rond Nes in 1939 onontbeerlijk. Genoemde huizen in dit artikel op de kaart: Annechien C6, Pelikaan B6, De Instuif D2, Mari(a)na P9, Hendrika D8, Sabina D8, Martha E9, Bos(ch) en Duin D9, Derma A10, Marco B4. De weg naar de ingang van camping Duinoord, Jan van Eijckweg, volgt ongeveer de oude IJsbaanweg. Hier staan nog de huisjes 'Midgaard' en 'Astra'. Het huisje ‘Midgaard’ is van familie Timmer uit Groningen. De aannemer Timmer uit Groningen heeft veel huisjes in de jaren 1920 op Ameland gebouwd. Hiervoor hadden ze uitvoerder Johannes Wildervank van Ameland ingehuurd. Johannes Wildervank is vanaf 1926 zelfstandig begonnen als aannemer. Hij heeft in 1938 en in 1939 twee kaarten getekend van alle zomerhuizen rond Nes. Hij heeft voor de oorlog diverse zomerhuizen gebouwd en veel zomerhuizen in de oorlogstijd ook afgebroken en/of verplaatst. Een huisje is door J. Wildervank naar Wehl (bij Doetinchem) in de Gelderse Achterhoek gebracht. De Molenweg is nog steeds hetzelfde kronkelig weggetje. Natuurgebied De Vleijen ligt aan de oostkant. Na een scherpe bocht naar links loopt de weg kaarsrecht naar de Strandweg (Badweg in 1939, Haverpad volgens de kaart van 1922). Aan het rechte gedeelte hebben diverse huisjes gestaan oa 'Marina'. Nu staan er struikjes. Eén huisje, nu wel van steen, staat nog schuin op de hoek Strandweg/ Molenweg. Meer naar de oostzijde stonden en staan nog steeds ‘Marazathe’ en het 'Witte Huis' (heet nu 'Zonnewijzer'). Er is nog een met rode stenen, bestrate zijweg, nu met de naam Excelsiorweg. Op de kaart van 1939 wordt de naam Berkhoutsweg genoemd. Nu leidt de Excelsiorweg naar een groot appartementencomplex. Vroeger leidde de weg naar het gebouw ‘Excelsior’. De vroegere Pianoweg met vele zomerhuizen, net voor de Bosweg, is er niet meer. Hier staat nu een groot appartementencomplex, Ameland State, met op de hoek restaurant ’Paal 13’.
Daarna is er nu een zijstraat, Jan van Eijckweg, die naar het grote campingcomplex Duinoord leidt. De duinen zijn door kustafslag behoorlijk naar het zuiden uitgegroeid. De vroegere Duinweg met huisjes aan beide kanten ligt nu onder de duinen zelf. Op het nog vlakke gedeelte staan nu stacaravans. Aan de Kievitsweg staan nog drie huisjes uit de jaren dertig. Het zomerhuis 'Klein Paterswolde' (een Groningse naam!) is opgeknapt en heet nu ‘Mon Desir’. In de oorlog heeft hier de Duitse opperbevelhebber (Eiland Commandeur) gewoond. Alle zomerhuizen stonden op gepacht grond, behalve de huisjes aan de Molenweg. Vanaf 26 augustus 1940 mochten vreemdelingen niet meer op het eiland komen op last van de bezetters. De zomerhuizen kwamen leeg te staan. Veel huizen in de duinen moesten in de oorlogstijd afgebroken worden omdat ze in de weg stonden van de Duitsers. In Hollum (1942), maar vooral in Nes (1942-44), waar veel huisjes stonden. Veel huizen werden zelf al afgebroken en opslagen door de eigenaren of Amelanders. In 1942 moesten onder andere 20 huizen in Nes in enkele dagen afgebroken worden. Later moesten er nog meer weg. Er is een lijst beschikbaar van mei 1944 waarin 62 zomerhuizen (o.a. 'Derma') staan die binnen enkele weken moeten worden afgebroken. Het is onderdeel van een brief van de Eilandkommandant van de Wehrmacht aan de Burgemeester.
De eigenaren van afgebroken zomerhuizen hadden het eerste recht om na de oorlog een huisje aan de Kievitsweg te bouwen of te herplaatsen. Ook werden enkele huizen herbouwd tussen Nes en Buren. Veel huizen zijn al tijdens de oorlog in grote pramen naar de vaste wal gebracht. Ameland oogt rustig, vriendelijk en bijna tijdloos. Maar vergis je niet. Dit eiland is gevormd door strijd, door zee en door mensen die bleven. Wie vandaag over het strand loopt, loopt over een geschiedenis die nog altijd voelbaar is.“Waar de zee bleef komen, bleef Ameland staan!”
De lange geschiedenis van Ameland in hoofdpunten
Hoe Ameland ooit begon
Drie eilanden in plaats van één. In het begin van de Middeleeuwen vestigden de eerste bewoners zich op Ameland. Of beter gezegd, op wat toen drie losse duilanden (eilandjes van zand en duinen, zonder stevige verbindingen of dijken) waren. Bij hoog water lagen deze eilanden van elkaar gescheiden en was de zee altijd dichtbij."De zee was geen mooi uitzicht, maar een constante dreiging voor Ameland!"
Leven met de zee
De zee bracht voedsel, handel en verbinding met de wereld. Tegelijkertijd nam ze land terug. Door kusterosie en overstuiving verdwenen hele dorpen, zowel aan de west- als aan de oostzijde van het eiland."Wat vandaag land was, kon morgen zee zijn."
De strijd tegen zand en water
Dorpen die verdwenen. Eeuwenlang werd Ameland geteisterd door stormen en overstromingen. Dorpen verdwenen onder het zand of werden opgeslokt door de zee. De eilandbewoners bouwden opnieuw, steeds een stukje verder landinwaarts.
Hotels die de zee niet overleefden
Langs de Strandweg van Nes stond de zee vroeger veel dichterbij dan nu. Waar je tegenwoordig veilig richting het strand loopt, stonden ooit hotels pal aan de rand van het duin. Te dicht bij de zee, zo bleek later."Wat een fantastisch uitzicht was, werd risico.
Hotel Scheltema
Een van de bekendste hotels was Hotel Scheltema. Dit strandhotel was een begrip op Ameland en trok gasten die kwamen voor het badleven, frisse zeelucht en het vrije gevoel van het eiland.Het hotel bestond uit meerdere gebouwen en paviljoens en stond symbool voor het vroege toerisme.Maar de zee bleef komen. Door kusterosie en stormen werd de ondergrond steeds instabieler. Uiteindelijk verdween Hotel Scheltema, letterlijk opgeslokt door zand en water.
Hotel Steinvoorte
Naast Scheltema stond Hotel Steinvoorte. Ook dit hotel lag gevaarlijk dicht bij de branding. Tijdens zware stormen, onder andere in de periode rond de Watersnoodramp van 1953, raakte het hotel zwaar beschadigd. Delen stortten in en werden door de zee meegenomen.Een herbouwde versie hield het nog tot de jaren zeventig vol, maar in 1976 was het definitief voorbij. De zee won opnieuw.
Hotel Excelsior, een ander verdwenen hotel
Langs de Strandweg in Nes stond ooit Hotel Excelsior, een houten hotel met een groen lijf en een rieten dak, dat er charmant en karaktervol uitzag.Het gebouw hoorde bij een groter vakantieoord en werd al in 1926 gebouwd als vakantiewoning en pension voor gezinnen en groepen.Later uitgebreid tot een volwaardig hotel dat geliefd was bij veel badgasten.
Excelsiorstraat in Nes
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Excelsior gebruikt door de Duitse bezetter, maar na de oorlog bleef het gebouw lange tijd een begrip op het eiland.Tegenwoordig staat er niets meer van overeind: het hotel werd verkocht en uiteindelijk in 1992 afgebroken, en alleen de Excelsiorstraat herinnert nog aan de plek waar het ooit lag.
Een stille herinnering
Vandaag de dag zie je niets meer van deze hotels terug. Geen muren, geen fundamenten, geen bordjes. Alleen de zee, het strand en de wind. Toch horen deze verdwenen hotels bij het verhaal van Ameland.
Pogingen om Ameland te verbinden
Aan het begin van de 19e eeuw ontstond het besef dat Ameland alleen kon overleven als het één geheel werd. Met zanddijken en stuifdijken begon een langdurige poging om de losse delen van het eiland te verbinden.
Van west naar oost
Na bijna honderd jaar waren er stabiele schuif- en stuifdijken. Deze verbonden onder andere de duinen tussen Hollum en Ballum en richting de Oerderduinen. Zo groeide Ameland langzaam uit tot het eiland zoals we het nu kennen.
Bescherming tot ver in de 20e eeuw
Onder leiding van Rijkswaterstaat werd tot in de jaren zestig en zeventig gewerkt aan extra stuifdijken, vooral aan de noordzijde van het eiland. Aan de zuidkant bleef de zee lang een bedreiging. Pas rond 1930 was er sprake van een goede zeewering over het hele poldergebied.
De Heren van Ameland en het eiland van zeevaarders
De macht van de familie Cammingha
Rond 1400 traden de Heren van Ameland aan. Het beroemde geslacht Cammingha regeerde het eiland tot 1704. In deze periode kende Ameland een grote bloei. Een eiland van zeevaarders
Amelanders werden koopvaarders, zeevaarders en walvisvaarders. Ze reisden de wereld over en brachten welvaart terug naar het eiland.
Commandeurshuizen en verborgen tekens
In de dorpen herinneren monumentale commandeurshuizen aan deze tijd. Let eens op het metselwerk. De kleine ‘muizentandjes’ geven de rang van de zeevaarder aan. Hoe rijker de versiering, hoe hoger de status."De geschiedenis van Ameland zit hier in de muren."
Van zelfstandigheid naar Friesland
Een eiland met een eigen koers
In 1704 kwam Ameland in handen van de Oranjes. Toch bleef het eiland nog lange tijd zijn eigen koers varen, los van Friesland. Definitief onderdeel van Friesland
Pas in 1813 werd Ameland officieel bij Friesland gevoegd. Het bestuur veranderde, maar het eigen karakter bleef.
Ameland in oorlogstijd en daarna
Ameland in oorlogstijd
Een eiland onder bezetting. Tijdens de Tweede Wereldoorlog veranderde het rustige eiland opnieuw van karakter. Ameland werd bezet door de Duitsers en kreeg een strategische rol binnen de Atlantikwall. Over het hele eiland verschenen bunkers, geschutstellingen en militaire bouwwerken. Leven met beperkingen. Voor eilandbewoners betekende de oorlog schaarste, controle en onzekerheid. Het contact met het vasteland werd lastiger en vrijheid was niet vanzelfsprekend. Toch ging het dagelijkse leven door, zo goed en zo kwaad als dat kon. Sporen die zijn gebleven. Nog altijd zijn er resten uit deze periode te vinden. Bunkers liggen verscholen in de duinen en herinneren aan een tijd waarin Ameland geen toevluchtsoord was, maar onderdeel van een wereld in oorlog.
Het begin van toerisme op Ameland
Een nieuw hoofdstuk na de oorlog. Na de Tweede Wereldoorlog brak een nieuwe periode aan. Het strandleven kwam op gang en de eerste zomerhuisjes verschenen. Steeds meer mensen ontdekten Ameland als plek om tot rust te komen. Zomerhuisjes bij Duinoord, al vóór de oorlog
Lang voordat Camping Duinoord bestond, stonden hier al zomerhuisjes. Op de plek waar nu wordt gekampeerd, ontstond het vakantiegevoel van Ameland al opvallend vroeg.
Het allereerste zomerhuisje werd gebouwd in 1926!
En nog vóór de Tweede Wereldoorlog groeide het gebied uit tot een klein vakantiedorp. Over deze bijzondere periode schreven Auke en Aaltje Jongbloed het boek Ameland, Duinoord 1939, dat in oktober 2025 verscheen. In woord en beeld nemen zij je mee door het Duinoord van toen, vol verhalen, foto’s en herkenbare plekken. Het boek is te koop bij Primera Ameland in Buren. Het is een mooie aanvulling voor iedereen die Ameland niet alleen wil beleven, maar ook wil begrijpen.
Van bijzaak naar bestaansrecht
Wat begon als extra inkomsten, groeide uit tot de belangrijkste pijler van het eiland. Toerisme werd de kurk waarop Ameland ging drijven. Misschien herken je het volgende ook wel: "Wie eenmaal kwam, wilde graag weer terug!"
Geschiedenis die je vandaag nog ziet
Wandelen door lagen van tijd. Dijken, duinen, oude kaarten en karakteristieke huizen vertellen samen het verhaal van Ameland. Tijdens een wandeling loop je niet alleen door het landschap, maar ook door eeuwen geschiedenis.
Overnachten op Ameland
Wil je deze geschiedenis echt beleven, dan moet je blijven slapen! Overnachten op Ameland betekent wakker worden tussen verhalen, stilte en zee. Of je nu kiest voor een hotel, appartement of vakantiehuis, je slaapt op een eiland dat al eeuwen standhoudt.
Bekijk hier de mooiste plekken om te overnachten op Ameland en ervaar het eiland niet voor even, maar voor echt. Welkom bij Ostrea Appartementen op Ameland, een uniek appartementencomplex gelegen in een rustige duinvallei met adembenemend uitzicht over de duinen en het bos. De ligging is werkelijk bijzonder: u wandelt binnen 200 meter naar het brede zandstrand en de Noordzee, terwijl het gezellige dorp Nes met winkels, restaurants en terrasjes op loopafstand ligt. Of u nu wilt wandelen, fietsen, ontspannen op het strand of gewoon genieten van het prachtige uitzicht, Ostrea Appartemtenten biedt de ideale uitvalsbasis voor een onvergetelijke vakantie op Ameland.
In mijn jeugd woonde ik op Ameland. Een aantal gebouwen leek onlosmakelijk verbonden met het eiland: de vuurtoren, de losstaande kerktoren in Nes en vakantiehuis Excelsior. Excelsior lag in de duinen ten zuiden van camping Duinoord. Het was een laag en langgerekt houten gebouw met kleine raampjes en een rieten dak dat harmonieerde met de omringende duinen. Excelsior hoorde niet alleen bij ons eilander leven in de jaren zeventig en tachtig, al veel eerder hoorde het bij het leven van mijn socialistische grootouders die woonden in de buurt van Leeuwarden. De geschiedenis van Excelsior dateert van 1898. Dan begint een groep SDAP-ers uit Leeuwarden onder de naam Coöperatieve Productie en Verbruikersvereniging Excelsior een bakkerij aan het Vliet. De bakkerij levert brood aan aangesloten winkels in de stad. Het wordt een succes. ‘Niet om het gewin, maar voor het gezin’ is de slagzin van de coöperatie. Al snel breidt Excelsior haar assortiment uit met onder meer groenten, fruit, zuivel, brandstof, kleding en schoenen. Op het hoogtepunt van haar bestaan bevoorraadt de coöperatie zeventig winkels. De coöperatie belandt in de jaren zestig in een neergaande lijn, de besluitvorming is te traag en de winkels kunnen niet concurreren met de supermarkten. De coöperatie laat in 1926 een eigen vakantiehuis bouwen op Ameland, Excelsior. Hier kunnen de kinderen van leden van de coöperatie hun vakantie doorbrengen. Het is zo’n succes dat het drie jaar later uitgebreid kan worden met een hotel/pensiongedeelte dat is bestemd voor arbeidersgezinnen en vrouwengroepen. De ouders van mijn moeder waren lid van de SDAP. In hun fotoalbum vind ik kiekjes van uitstapjes naar Ameland en dit groepsportret. Het is onmiskenbaar een vrouwengroep, maar het opschrift van het bord dat een paar vrouwen op de eerste rij vasthouden, kan ik niet lezen. In 1978 gaat de coöperatie failliet en wordt vakantiehuis Excelsior verkocht. In 1992 wordt het afgebroken. Met Pasen ben ik een paar dagen op Ameland. Ons huisje staat niet ver van de plek waar ooit Excelsior stond en ik neem een kijkje. Herinnert er hier nog iets aan dit stukje sociale geschiedenis?
Vakantie op Ameland | Ontdek het eiland vanaf Strandcamping Duinoord
Vanaf camping Duinoord wandel ik in zuidelijke richting en stuit op appartementencomplex Ostrea, een blokkendoos die net zo goed aan de Costa del Sol had kunnen staan. Als ik mijn zus vertel hoe jammer ik het vind dat alles is verdwenen, zegt ze: “Het woonhuis van Excelsior bestaat nog, het staat in de polder.” Op tweede paasdag rijden we ter hoogte van de Ballumerbocht de polder in. En daar staat inderdaad een huis dat sprekend lijkt op het oude Excelsior. Later vind ik op internet dat het huis in 1993 is gekocht door de Ballumer Piet Nobel. Hij heeft het destijds over het strand laten vervoeren van Nes naar de parkeerplaats bij de strandovergang van Ballum, waar het een tijdje heeft gestaan in afwachting van de juiste vergunningen. Het is nu een vakantiehuis voor acht personen, een houten huis met witte kozijnen. Excelsiorstraat 16 - Nes (Ameland)
Wonen midden in de duinen, op loopafstand van strand en zee
Dit prachtige appartement is uniek gelegen midden in het duingebied van Nes, op slechts enkele minuten lopen van het strand. Zowel vanuit de woning als vanaf het terras geniet u van een vrij uitzicht over de duinen, waar rust, natuur en privacy samenkomen. Het appartement ligt op de begane grond en maakt deel uit van het kleinschalige en goed onderhouden appartementencomplex Ostrea. De woning is volledig geïsoleerd, beschikt over een eigen externe berging en rondom het complex is ruime parkeergelegenheid aanwezig. Permanente bewoning is toegestaan, maar het appartement is ook zeer geschikt voor (gedeeltelijke) verhuur of recreatief gebruik.
Ligging en indeling
De locatie is ideaal voor natuurliefhebbers: strand, bos en heide bevinden zich op loopafstand. Het gezellige dorp Nes biedt diverse voorzieningen zoals winkels, supermarkten, fietsverhuur, restaurants en cafés. De speels ingedeelde woonkamer met halfopen keuken wordt dankzij de grote glazen pui prachtig verbonden met buiten. Het zonneterras en de tuin nodigen uit om de hele dag van de natuur te genieten; vanaf circa 11.00 uur tot zonsondergang (zomers rond 21.00 uur) kunt u hier heerlijk in de zon zitten. Regelmatig ziet u hier konijnen, fazanten en zelfs reeën voorbijtrekken. De keuken is compleet uitgerust met onder andere een vaatwasser, oven, magnetron, kookplaat, spoelbak en afzuigkap. De ruime tweepersoonsslaapkamer biedt eveneens een schitterend uitzicht over de duinen. De nette badkamer beschikt over een ligbad, inloopdouche en wastafel. Daarnaast is er een separaat toilet in de hal en een praktische wasruimte met witgoedaansluitingen. Tot slot beschikt het appartement over een externe berging van circa 5 m², ideaal voor fietsen en tuinmeubilair.
Bijzonderheden
- - Begane grond
- - Vrij uitzicht over de duinen
- - Permanente bewoning toegestaan
- - Geschikt voor verhuur en eigen gebruik
- - HR++ beglazing (recent geplaatst)
- - Badkamervloer vernieuwd (november 2025)
Wilt u genieten van ontspannen weekenden en vakanties op één van de mooiste plekken van Ameland?
tags: #vakantiehuis #excelsior #ameland