Toen de kinderen, man en kleindochter van Johanna Rom Colthoff (64) mei 2016 met haar mee naar Kuala Lumpur vlogen, dachten haar collega’s dat het voor Moederdag was. Ze zou met het hele gezin het moederschap in Maleisië vieren. Maar niets was minder waar. Na meer dan veertig jaar “vliegend” te zijn geweest, maakte Johanna haar laatste vlucht als medewerker van KLM. Voor een afscheid met bloemen, een praatje en cadeaus bedankte Johanna. “Ik hou daar niet zo van. Dat Johanna pas een paar maanden met pensioen is, is te merken. Als ze praat over haar voormalige werk als senior purser - de leidinggevende aan boord van intercontinentale vluchten en de contactpersoon tussen de cockpit en stewardessen - dan praat ze nog in de tegenwoordige tijd.
Maar in werkelijkheid stapt ze pas in november weer in een vliegtuig. En dan niet meer als medewerker, maar als passagier op een vlucht naar een bestemming waar haar werkgever niet op vloog: Nieuw-Zeeland. Tot die tijd genieten Johanna en haar man van hun pensioen in hun woning in Frankrijk. “Ik heb een verschrikkelijk leuke baan”, begint Johanna te vertellen. In haar woordkeuze is nog niet helemaal doorgedrongen dat ze niet met vakantie is, maar met pensioen. “Misschien heb ik wel de leukste baan. Ik heb dit altijd gewild en had nooit anders willen doen. Ik ben begonnen als stewardess bij KLM. Als senior purser ben je de leidinggevende aan boord van de stewards en stewardessen. Je bent degene die de vlucht voorbereidt en iedereen indeelt op een bepaalde taak. Je hebt de algehele leiding aan boord en je bent een soort van de katalysator tussen het cabinepersoneel, de cockpit en de passagiers. Het is een hele mooie baan. Je kan een vlucht maken of breken. Jij zet de sfeer! Als jij geen zin hebt, dan wordt het niets. Maar je kunt het aan de andere kant ook echt gezellig maken.”
Wat is een senior purser en welke rol vervult deze positie?
“Toen ik 44 jaar geleden bij KLM begon te werken, was het niet heel gebruikelijk om als meisje de wijde wereld in te trekken en op reis te gaan. Maar ik wilde de wereld zien.” Een senior purser is de leidinggevende aan boord van intercontinentale vluchten en fungeert als contactpersoon tussen het cabinepersoneel, de cockpit en de passagiers. “Als senior purser ben je de eindverantwoordelijke over de bemanning op een vlucht en coördineer je de taken, zodat de passagiers veilig en comfortabel kunnen reizen.”
“Een purser is de leidinggevende van het cabinepersoneel aan boord van een verkeersvliegtuig. Stewardessen en stewards werken onder verantwoordelijkheid van de purser, die toeziet op de veiligheid en de service aan passagiers. In dat geval stuurt de purser het personeel in de economyclass aan en is de senior purser verantwoordelijk voor de businessclass.”
De purser onderhoudt contact met de gezagvoerder, bereidt de vlucht voor door procedures en passagiersinformatie door te nemen, controleert de schoonmaak en de algemene veiligheid aan boord, spreekt passagiers toe via de intercom en maakt de personeelsindeling voor de vlucht. Niet alle luchtvaartmaatschappijen hanteren nog de functie purser, maar binnen veel organisaties blijft het een herkenbare leidinggevende rol. Een purser is te vergelijken met een operationeel manager aan boord, die stewardessen en stewards aanstuurt. Er is veel samenwerking met de piloot en de gezagvoerder. Daarnaast controleert de purser of het vliegtuig correct is schoongemaakt en of de catering op orde is. Ook wordt vastgelegd welke passagiers extra ondersteuning nodig hebben, bijvoorbeeld reizigers die minder mobiel zijn. De purser richt zich vooral op leidinggevende en coördinerende taken binnen de cabine. Daarbij hoort ook het toezicht op verplichte formulieren en procedures die passagiers moeten volgen. Om problemen te voorkomen, wordt gecontroleerd of passagiers zich houden aan lokale wetgeving. KLM heeft op alle vluchten een purser aan boord. Op Europese vluchten betreft dit één leidinggevende purser. Bij intercontinentale vluchten is de purser verantwoordelijk voor de Economy Class en stuurt de senior purser de Business Class aan. Er bestaan geen opleidingen tot purser. Een purser is een ervaren stewardess of steward, die zich opgewerkt heeft binnen de luchtvaartmaatschappij. Daarnaast moet je beschikken over leidinggevende capaciteiten. Het beroep purser kent ook niveauverschillen, omdat er sprake is van twee pursers bij intercontinentale vluchten. In dat geval is het de senior purser, die gezien moet worden als de leidinggevende purser.
Carrièrepad en competenties
Een purser is werkzaam voor een luchtvaartmaatschappij. De functie purser komt tegenwoordig steeds minder voor, omdat lang niet alle vliegmaatschappijen gebruikmaken van pursers. Op kortere vluchten, zoals binnen Europa, is er alleen sprake van een purser en niet van een senior purser. De belangrijkste competentie van een purser is dat een purser beschikt over leidinggevende capaciteiten. Met andere woorden: een purser moet gezien kunnen worden als manager. Daarnaast moet werkervaring aangemerkt worden als belangrijke competentie, omdat je anders geen purser kan worden. Vanzelfsprekend zal een purser moeten beschikken over goede communicatieve vaardigheden. Het arbeidsmarktperspectief van een purser is matig te noemen. Steeds meer vliegmaatschappijen kiezen ervoor om de functie purser te laten vervallen. Als purser zijn er geen echte doorgroeimogelijkheden meer. Een purser zal in de meeste gevallen onder de cao cabinepersoneel vallen, waarbinnen de arbeidsvoorwaarden geregeld zijn, afhankelijk van de werkgever. Een purser heeft te maken met daggeld, reiskostenvergoeding en onregelmatigheidstoeslagen, waardoor het salaris kan oplopen. Het uurtarief van een zelfstandig werkende purser is niet van toepassing.
Eigen bedrijf starten als Purser
Eigen bedrijf starten als Purser: Als startende zzp'er is het, na de inschrijving bij de Kamer van Koophandel (KvK), ook belangrijk om na te denken over de juiste verzekeringen. Afhankelijk van het type bedrijf en werkzaamheden kunnen verschillende belangrijke verzekeringen relevant zijn als Purser, waaronder: Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV), Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering (AVB), Beroepsaansprakelijkheidsverzekering (BAV).
Specifieke ervaringen en herinneringen
Muriel Hartog solliciteerde tweeënhalf jaar geleden bij KLM na het afronden van haar opleiding Tourism Management. “Iedere keer wanneer ik mijn blauwe KLM-pak aan mag trekken, voel ik me trots.” Hoi Muriel, wat doe je precies? Ik ben stewardess bij de KLM. De belangrijkste taak is het vervoeren van mensen van A naar B. Daarnaast streeft KLM ernaar passagiers tijdens de vlucht een memorabele ervaring te geven. Wat is je functie als stewardess en welke taken horen daarbij? Ik ben momenteel 1-bander. Dit betekent dat ik mensen serveer in de economyclass. Na drie jaar werkervaring is er promotie mogelijk naar 4-bander, oftewel de functie purser. Veel dingen gaan bij KLM op senioriteit. Het hoogst haalbare voor een stewardess is Senior Purser. Dit kun je worden nadat je een aantal jaren als purser gewerkt hebt. De banden staan voor het aantal strepen op de mouw van ons jasje, hieraan kun je dus ook zien wat voor functie iemand heeft aan boord. Een purser is dus eigenlijk de teamleider. Passagiers zien ons vaak als de persoon die hen te eten en drinken geeft. Echter is onze belangrijkste taak aan boord de veiligheid: wanneer er een calamiteit uitbreekt moeten wij direct handelen.”
“Denk hierbij aan een brand, decompressie of wanneer een passagier onwel wordt. Dit leer je allemaal tijdens een interne cursus van KLM en deze wordt jaarlijks herhaald. Ook praat je met collega’s hoe je bepaalde problemen adequaat kunt oplossen. Hoe ben je hier terecht gekomen? Als klein meisje droomde ik er al van om stewardess te worden. Toen ik ging studeren, vergat ik mijn kinderdroom. Ik wist dat ik meer in mijn mars had en ging Tourism Management studeren. Tijdens mijn stages heb ik veel verantwoordelijkheden gehad en hier heb ik enorm veel van geleerd. Ik besefte me wel dat ik nog zo jong was en al zo veel stress kende. Op dat moment kwam de vacature open bij KLM, waar ik op heb gesolliciteerd. Tweeënhalf jaar later heb ik nog geen moment spijt gehad.”
