Santa Maria Airport (IATA: SMA, ICAO: LPAZ) is an international airport located 5 km (3.1 mi) west northwest of the urbanized area of Vila do Porto on the island of Santa Maria, in the Portuguese autonomous region of the Azores. A principal hub in transatlantic travel until the end of the 20th century, it was constructed at the start of the Second World War to protect Allied convoys by American troops who were ceded authority until its end.
Ontstaan en strategische rol tijdens de Tweede Wereldoorlog
In de context van de Tweede Wereldoorlog, in July 1941, een Portugese missie onder bevel van engineer Colonel Hermínio José de Sousa Serrano, en waartoe Colonel Frederico Lopes da Silva en Major Fernando Tártaro behoorden, bezocht Santa Maria om een mogelijke locatie voor een airfield te bestuderen, waarbij werd gekozen voor het plateau bekend als Pico de Maria Dias. Terwijl het uiteindelijke project werd voorbereid, machtigde het Portugese Ministerie van Defensie onmiddellijke uitvoering van het eerste werk, dat een landingsbaan omvatte om vliegtuigen overgebracht van Lajes Airfield te gebruiken, vergezeld van technici en uitrusting.
Tot slot, op 28 november 1944, werd een verdrag getekend tussen de VS en de Portugese regeringen, dat het gebruik als tussenpunt voor vliegtuigen die naar de Pacifische operaties vlogen of die bij slecht weer moesten uitwijken, mogelijk maakte. Dit werd op 14 december 1944 gevolgd door een soortgelijk verdrag tussen Pan American Airways en de Portugese overheid, wat de installatie van nieuw radioapparatuur tot gevolg had. Werken aan de passagiersterminal en ondersteunende gebouwen boekten vooruitgang, samen met runways 2 en 3 en de parkeerplaats.
Uitbreiding, personeel en operationele ontwikkeling
Op dit moment waren er 3000 arbeiders ter plaatse: 2000 Amerikanen, 600 Micaleanse en 400 Marienses, een aantal dat in de loop der tijd bleef groeien (uiteindelijk 3000 Amerikanen en 1000 Azoreanen). Ondertussen werd de haven uitgebreid om bataljons met benodigde apparatuur te ontvangen om de infrastructuur te verbeteren en een netwerk aan te leggen om brandstof naar het plateau te pompen. De verdragen tussen de Portugese, Britse en Amerikaanse overheden maakten het mogelijk om die troepen tot 2 juni 1946 de faciliteiten van Lajes en Santa Maria te laten gebruiken. Daarna werd de Amerikaanse basis overgedragen aan Lajes en begonnen beide luchthavens onder Portugese administratie te vallen.
Santa Maria als centrum voor luchtvaartnavigatie en communicatie
Na certificering voor passagiersdiensten werd Santa Maria geselecteerd als het luchtverkeerscentrum voor de Noord-Atlantische regio, onder verantwoordelijkheid van Portugal via de Provisional International Civil Aviation Organization (PICAO) in het eerste semester van 1946. Tijdens deze periode, door het ontbreken van een coaxiale kabelverbinding tussen Europa en de Verenigde Staten, werd Santa Maria een belangrijk internationaal communicatiecentrum. Communicaties waren beperkt tot teletype en radio. De Santa Maria International Airport werd op 28 november 1946 officieel heropend.
Trans-Atlantische rol en connectiviteit
Van 1940 tot 1970 fungeerde de luchthaven als een belangrijke schakel in trans-Atlantische reizen en als drijvende kracht achter de economie en werkgelegenheid van het eiland. TAP begon met layover-vluchten op 7 december 1962 en maakte uiteindelijk trans-Atlantische diensten tussen Santa Maria en New York (26 april 1969) en tussen Santa Maria en Montréal (8 mei 1971) mogelijk. Desondanks kende de geschiedenis ook tragische luchtvaartincidenten, zoals Air France Flight 009 in 1949 en Independent Air Flight 1851 in 1989, die diepe sporen nalieten in de luchtvaart en het lokale geheugen. Een recente ontwikkeling is de emergency landing van een Avianca Airlines Boeing 787 op 30 november 2023 wegens nog onbekende technische problemen.
Huidige status en functies
Vandaag de dag heeft Santa Maria Airport nog steeds een belangrijke rol in het regionale luchtverkeer en navigatiediensten, met een nadruk op zowel binnenlandse vluchten als noodzakelijke navigatie-ondersteuning voor de Noord-Atlantische regio. De site blijft een historisch symbool van de samenwerking tussen Portugal, de Verenigde Staten en andere partners uit die periode, en een praktisch knooppunt voor reizigers en duikers die de Azoren bezoeken.
