De Efteling is een attractiepark en recreatiecomplex in Kaatsheuvel, een dorp in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De Efteling is qua bezoekersaantallen en oppervlakte het grootste attractiepark van de Benelux. De Efteling is onderscheiden met diverse prijzen, waaronder de Pomme d'Or voor het "beste recreatiepark van Europa" (1972) en de IAAPA Applause Award voor het "beste pretpark ter wereld" (1992).
Historisch kader: van sprookjesbos tot internationaal attractiepark
Hoewel het park aanvankelijk was ingericht voor ouders met kinderen tot circa twaalf jaar, heeft de Efteling zich ontwikkeld tot een themapark voor alle leeftijden. Het is gegroeid van een natuurpark met een sprookjesbos, een speeltuin, roeivijvers en een theehuis tot een attractiepark met diverse achtbanen en darkrides van multinationals als Vekoma, Intamin, Bolliger & Mabillard, MACK Rides, ETF Ride Systems en GCI.
Het park is een van de oudste nog geopende themaparken ter wereld: natuurpark de Efteling opende op 11 mei 1951. De wortels van het huidige park liggen in 1935, toen het R.K. Sport- en Wandelpark op 19 mei geopend werd. De plannen om een sportterrein aan te leggen ontstonden in 1933 en werden geïnitieerd door pastoor De Klijn en kapelaan Rietra. De tentoonstelling De Schoen '49 in 1949 was de aanzet tot uitbreiding van het park en er werden daartoe grote stukken grond aangekocht. In 1950 werd de Stichting Natuurpark de Efteling opgericht door de toenmalige burgemeester van Loon op Zand, Reinier van der Heijden, samen met de cineast Peter Reijnders en Anton Pieck. Reden voor de oprichting was dat de plaatselijke economie te veel afhankelijk was van de schoen- en leerindustrie.
Reijnders was benaderd voor de technisch creatieve invulling. Binnen een tijdsbestek van twee jaar werden tien sprookjes in het Sprookjesbos gerealiseerd: het Kasteel van Doornroosje, het Kabouterdorp, De Bosbewaker (heden het sprookje van De Zes Dienaren geheten), de Sprekende Papegaai, de Chinese Nachtegaal (in 1979 vervangen door Draak Lichtgeraakt maar in 1999 in een uitgebreidere versie teruggekeerd. In 2026 moest die versie sluiten, met de bedoeling dat deze op een andere locatie in een andere versie in 2027 terugkeert), de Put van Vrouw Holle, Kabouterservice (heden Kleine Boodschap geheten), de grot van Sneeuwwitje en op het Herautenplein de Kikkerkoning en de Magische Klok.
Belangrijke mijlpalen: sprookjes, figuren en attracties
Gestaag was het park ook al in de jaren vijftig begonnen met het openen van andere attracties. Op 11 mei 1956 opende de Efteling de Stoomcarrousel, de eerste grote attractie buiten het Sprookjesbos. Een andere nieuwigheid was in 1959 de bekende Holle Bolle Gijs: een prullenbak in de vorm van een sprookjesfiguur, die telkens "Papier hier! Papier hier!" zegt en na het deponeren van rommel "Dank u wel!". In het gehele park zijn zo'n twaalf Holle Bolle Gijzen te vinden. Een van de belangrijkste personen in de Efteling-geschiedenis was ontwerper Anton Pieck, die vanaf de opening tot 1975 voor het park werkte. Het sprookje van de Wolf en de 7 Geitjes was het laatste ontwerp van zijn hand.
Hij werd als hoofdontwerper opgevolgd door Ton van de Ven. Van de Ven werkte sinds 1965 bij de Efteling en zijn werk behaagde Pieck. Kort voor en tijdens de jaren tachtig was sprake van een omslagpunt in het beleid van de Efteling. In de jaren zeventig had het park te maken met teruglopende bezoekersaantallen en een grotere concurrentie, en om dit op te vangen werd onder meer besloten de doelgroep uit te breiden. In 1978 werd het Spookslot geopend, de eerste attractie die volledig van de hand van Ton van de Ven was. In 1981 volgde de opening van de stalen achtbaan, genaamd de Python. Met zijn 750 meter was het indertijd de grootste stalen achtbaan op het Europese vasteland. Snelheden tot 85 km/h konden worden bereikt, het hoogste punt is 29 meter.
Uitbreidingen en thema’s: van Piraña tot Danse Macabre
In de jaren daarna volgden uitbreidingen met attracties die naast een fraaie aankleding aangevuld waren met spannende elementen. In 1982 werd de op dat moment grootste schipschommel ter wereld, de Halve Maen, geopend. Daarna volgden de wildwaterbaan Piraña en de BOB. De 'spectaculaire attracties' werden gecompenseerd door andere attracties zoals de darkride Carnaval Festival en Monsieur Cannibale - beide gelegen in het latere Reizenrijk. Vooral die eerste attractie - bedacht door Joop Geesink en gebaseerd op de Disney-attractie It's a Small World - stond in contrast met de andere attracties door de felle kleuren en het uiterst vrolijke thema.
De in 1969 geopende Efteling Stoomtrein vormt sinds 1984 een ringlijn van drie kilometer, waarmee deze een extra attractie ging vormen, doordat nu ook een rondrit (van ruim een kwartier) kon worden aangeboden. Na een periode vol investerings- en vernieuwingsdrang keerde de Efteling rond 1985 terug naar het sprookjesthema. De grote attractie van 1986 was de darkride Fata Morgana, een aaneenschakeling van scènes in oosterse, Arabische stijl. Een jaar later verscheen een andere attractie met een oosters thema: de Pagode, een uitzichttoren met een hoogte van 45 meter. Ook in het Sprookjesbos werd geïnvesteerd: daar verscheen in 1988 de Trollenkoning. In 1989 introduceerde ontwerper Henny Knoet de nieuwe mascotte van het park, de tovernar Pardoes.
Moderne tijd: jubileum, vernieuwing en coronapandemie
In 1991 werd de houten achtbaan Pegasus geopend en ontving de Efteling haar 50 miljoenste bezoeker sinds 1952. Een jaar later bestond het park veertig jaar en had de darkride Droomvlucht moeten worden geopend. Die datum werd niet gehaald, vanwege een technisch mankement in het transportsysteem van CPM, die de gondels zou leveren. Een jaar later kon Droomvlucht alsnog open. In 1996 werd het madhouse Villa Volta geopend, waarvoor de Efteling een publieksprijs van de IAAPA ontving. In 1998 streek Vogel Rok neer. Hiermee speelde de Efteling in op veranderende voorkeuren en technologische ontwikkelingen.
Tussen 1996 en 2000 was de Efteling zijdelings betrokken bij plannen om een darkride in de binnenstad van Den Haag te bouwen. In 2002 vierde de Efteling haar vijftigjarig jubileum met de opening van een theater en de 3D-bioscoop PandaDroom. PandaDroom werd gerealiseerd in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds en toonde op een scherm van 9 bij 20 meter een driedimensionale animatiefilm die met een speciaal brilletje "uit het scherm" lijkt te komen. In 2003 werd het Anton Pieckplein vernieuwd, een project van de ontwerper Michel den Dulk. Nadat Ton van de Ven in 2003 afscheid van het park had genomen, kwam er een ontwerpafdeling met de naam Design & Development. Een van de leidende ontwerpers in dit team is Karel Willemen. Hij heeft onder andere de Vliegende Hollander, Joris en de Draak, Assepoester, de nieuwe trein voor de Python en de nieuwe coaches van de BOB ontworpen.
Hedendaagse realiteit: bezoekers, hoteluitbreiding en internationale aantrekkingskracht
In 2007 opende de Efteling de attractie De Vliegende Hollander in het Ruigrijk, een waterachtbaan. Na een gethematiseerde wachtrij en een darkridegedeelte met verschillende scènes (waaronder "varen op open zee") worden de cabines de lifthill opgetrokken om vervolgens na een achtbaangedeelte de voormalige kanovijver in te duiken. In 2007 werd aan het Dwarrelplein tijdelijk de waterattractie Sprookjes Waterpret toegevoegd. In 2008 werden twee nieuwe presentaties voor het Sprookjesbos aangekondigd: Assepoester, en de Sprookjesboom, bekend van het gelijknamige programma door Efteling Media. De uitbeelding van Assepoester werd ontworpen door Karel Willemen en geopend op 1 april 2009. Het landhuis is gelegen achter de Kleyne Klaroen, een horecapunt aan het Herautenplein. Op 1 juli 2010 opende de houten race-achtbaan Joris en de Draak, een dubbele achtbaan met een topsnelheid van 75 kilometer per uur.
Vanaf 2024 kun je ook slapen ín het park. Het Efteling Grand Hotel is straks de eerste verblijfsaccommodatie binnen de grenzen van het attractiepark. Het grootste hotel binnen het park telt 140 kamers en suites en biedt plaats aan 644 gasten. Gasten kunnen gebruikmaken van een zwembad met spa, twee restaurants, een koffiebar en de grote souvenirwinkel Arcadeau. Veel van deze faciliteiten zijn toegankelijk voor zowel hotelgasten als parkbezoekers.
In 2025 werd een recordaantal bezoekers bereikt dankzij de komst van Danse Macabre en het nieuwe Sprookje De Prinses op de Erwt, waardoor steeds meer buitenlandse bezoekers voor een dag of weekend naar de Efteling komen. Het jaar werd afgesloten met 5,78 miljoen bezoeken door 4,98 miljoen individuele bezoekers, een bedrijfsopbrengst van 347 miljoen euro en een nettowinst van 27,2 miljoen euro. Daarnaast werd een record gezet in het aantal dagen met een 9+ beoordeling door bezoekers: voor het eerst kregen 80 dagen een 9+. De gastwaardering steeg naar 8,64 (van 8,59).
De Efteling blijft inzetten op duurzaamheid en erfgoed, met bijna 12.000 nieuwe zonnepanelen en een vernieuwd energiesysteem. Ook werd het Grand Hotel geopend en werd het sprookje De Prinses op de Erwt gepresenteerd als onderdeel van de vernieuwing richting 2030, gericht op internationale en meerdaagse bezoekers. In dat jaar werd ook het iconische Spookslot vervangen door Danse Macabre, dat op 31 oktober 2024 officieel opende.
Efteling: Kijk binnen in Danse Macabre
Bezoekerstrends en praktische informatie
Hoeveel bezoekers krijgt de Efteling per dag? De Wereld vol Wonderen is elke dag van het jaar geopend. Hoeveel bezoekers per dag in de Efteling zijn wisselt sterk. Er zijn drukke dagen, maar op doordeweekse dagen buiten de vakanties is het vaak relatief rustig in het park.
De Efteling heeft in 2022 5,43 miljoen bezoekers ontvangen. In 2023 en 2025 blijft de trend van hoog bezoekersaantal bestaan, met respectievelijk 5,56 miljoen bezoekers en 5,78 miljoen totalen. Een aanzienlijk deel van de groei komt van gasten buiten onze landsgrenzen: Duitsers dragen 33%, Engelsen 12% en Belgen zelfs 48% bij aan de groei.
Eigendom, identiteit en de toekomst
Aan de wieg van de Efteling staat Stichting Natuurpark de Efteling, die in 1952 het Sprookjesbos opende. In 1985 werd de Efteling een besloten vennootschap, met de stichting als enige aandeelhouder. De directie van de Efteling bestaat sinds 1 februari 2021 uit vier personen: Fons Jurgens, Daan van Baarsen, Nicole Scheffers en Koen Sanders. De oudste attractie is het Sprookjesbos uit 1952 en de oudste achtbaan is de Python uit 1981. Vanaf 2024 kunnen gasten ook in het park slapen, met als eerste verblijfsaccommodatie het Efteling Grand Hotel en later het Sprookje De Prinses op de Erwt. Het park heeft een oppervlakte van 72 ha verdeeld over vijf themagebieden: Marerijk, Anderrijk, Reizenrijk, Ruigrijk en Fantasierijk.