Op grond van de Wet Luchtvaart zijn voor al deze militaire luchthavens Commissies voor Overleg en Voorlichting Milieu (COVM’s) ingesteld. Deze hebben 2 belangrijke taken: overleg en voorlichting over het milieu rondom de militaire luchthavens. De COVM’s verzorgen uitwisseling van informatie met de omgeving over maatregelen en voorschriften om onder andere geluidshinder te verminderen.
Vliegbasis Eindhoven en de wisselwerking met de burgerluchtvaart
Op vliegveld Eindhoven zijn de transportvliegtuigen van Defensie gestationeerd zoals de DC-10 en Herculestoestellen. De burgerluchthaven Eindhoven Airport grenst aan de militaire luchthaven en gebruikt de start- en landingsbaan van Defensie.
Vliegbasis Eindhoven (IATA: EIN, ICAO: EHEH), ligt aan de westkant van Eindhoven, tussen Best en Veldhoven. Van oorsprong is het een civiel vliegveld dat na de Tweede Wereldoorlog als vliegbasis is overgegaan naar de Koninklijke Luchtmacht. Het vliegveld wordt deels door de burgerluchtvaart gebruikt door de burgerexploitant Eindhoven Airport N.V. De luchtmacht verzorgt echter alle basisdiensten als verkeersleiding, meteo, brandweer, geneeskundige dienst etc. Met 6,95 miljoen passagiers in 2025 is Eindhoven Airport, qua reizigers, het grootste regionale vliegveld in Nederland. De Schiphol Group bezit 51% van de aandelen in Eindhoven Airport N.V. De gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant zijn elk voor 24,5% aandeelhouder.
De burgerluchtvaart bleef het vliegveld ook gebruiken. Philips en KLM maakten zowel gebruik van de baan als van de door de Koninklijke Luchtmacht verzorgde basisdiensten: verkeersleiding, brandweer, geneeskundige dienst en bewaking. In september 1984 opende Eindhoven Airport op het burgerdeel van Vliegbasis Eindhoven een aparte aankomst- en vertrekhal. Een belangrijke stap in de verwevenheid van burger en militaire functies.
Historische hoofdstukken: Welschap, oorlog en wederopbouw
De eerste plannen voor de aanleg van een vliegveld bij Eindhoven werden gemaakt in 1921. Het duurde tot 1932 voor het vliegveld er daadwerkelijk kwam. Op 10 september 1932 werd het 32 hectare grote vliegveld geopend, onder de naam Welschap. Op 28 september 1932 werd de Noord-Brabantsche Aero Club (NBAC) opgericht door onder andere Frits Philips, die zelf een enthousiaste sportvlieger was. De nieuwe vereniging had tot doel het (sport)vliegen in deze regio te bevorderen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het vliegveld bezet door de Duitsers. De naam werd veranderd in Fliegerhorst Eindhoven en de Duitsers begonnen direct met de uitbreidingen met 3 geplaveide startbanen, 130 opstelplaatsen en 53 hangars. In 1944 werd Welschap volledig vernietigd door de Duitse bezetters. In september 1944 kwam de luchthaven in handen van de geallieerden. In 1952 werd de luchthaven officieel overgedragen aan de luchtmacht en hernoemd naar Vliegbasis Eindhoven.
De daaropvolgende decennia waren gevuld met discussies over het vliegveld, vooral over de militaire aanwezigheid. Uitbreidingen van Eindhoven en de bouw van de wijk Woensel plaatsten aanvliegroutes boven de wijk. Pas in 1980 werd de definitieve beslissing genomen over het nieuwe vliegveldconcept en de combinatie van militaire en burgerluchtvaart. Het oude houten luchtvaartgebouw werd vervangen door een moderne aankomst- en vertrekhal.
Operaties, eenheden en speciale vraagstukken
In de jaren daarna werd Eindhoven een belangrijk knooppunt voor militaire transporten en onderhoud. De Koninklijke Luchtmacht gebruikte de basisdiensten zoals verkeersleiding, brandweer en geneeskundige dienst, en maakte gebruik van civiele faciliteiten zoals de startbaan.
Er vonden diverse verplaatsingen en herstructureringen plaats: 314 Sq werd in 1988 gelegerd op Gilze-Rijen en 316 Sq verhuisde van Gilze-Rijen naar Eindhoven en bleef er tot de opheffing in 1994. In 1995 werd de samenvoeging van Eindhoven en Gilze-Rijen weer ongedaan gemaakt. In 1992 verhuisde 334 transportsquadron naar Eindhoven samen met de F-27 Fokker Friendship; later vervangen door andere vluchten en vliegtuigen.
De Herculescrash in juli 1996 was een tragisch moment: in die tijd werd de crash overschaduwd door verlies van militairen. Naast transportvliegtuigen speelde de civiele luchtvaart een belangrijke rol in de ontwikkeling van de luchthaven als regionaal knooppunt.
Transitie naar een geïntegreerde luchthaven
In 1984 werd een startbaan aangepast om het geluid voor bewoners in Eindhoven te beperken; de startbaan werd verlegd zodat vertrekkende vliegtuigen het centrum van Eindhoven konden vermijden. De uitvoering van deze werkzaamheden vond plaats in het jaar 1984.
Van 1985 tot 2001 werd het grootste deel van de passagierstransacties verzorgd door BASE Regional Airlines. De civiele activiteiten groeiden verder door de opening van lijndiensten en de komst van lagekostenmaatschappijen.
Movement Coordination Centre Europe (MCCE) werd in juni 2007 opgericht en Eindhoven werd de startlocatie voor dit project; het doel was coördinatie van tactisch transport en air-to-air refueling missies tussen deelnemende landen en steun leveren aan EU- en NAVO-missies. European Air Transport Command (EATC) volgde als internationaal hoofdkwartier voor betere inzet en coördinatie van transport- en tankervliegtuigen. Eindhoven fungeerde als ondersteunende vliegbasis voor deze operaties.
Huidige functie: logistiek en bereikbaarheid
In 2007 werd circa 6 miljoen kilo vracht van en naar vliegbasis Eindhoven vervoerd. Ook werden ruim 23.000 personen vervoerd, vooral vanwege Nederlandse deelname aan ISAF in Afghanistan. Voor het vervoer werden niet alleen alle 11 transportvliegtuigen van de luchtmacht ingezet; ook werd transport van NAVO-partners ingezet en werden burgertoestellen ingehuurd. Hierbij werden de basis openstellingstijden verruimd omdat vliegoperaties over grote afstanden plaatsvonden, waarbij rekening gehouden werd met vliegen over oorlogsgebied.
Eindhoven Airport is via diverse verbindingen bereikbaar en heeft in de loop der jaren een belangrijke rol gespeeld in de regionale economie en mobiliteit.
Belangrijke ontmoetingspunten en milieu
De aanwezigheid van COVM’s en de interactie tussen militaire en civiele activiteiten vereisen aandacht voor milieu en geluidshinder. Er zijn maatregelen en voorschriften om hinder te verminderen en om overleg tussen bewoners en operationele stakeholders te faciliteren.
De combinatie van civiel en militair verkeer blijft een dynamisch vraagstuk, waarbij de geschiedenis van Welschap/ Eindhoven een illustratief voorbeeld is van lange termijn samenwerking tussen defensie en burgerluchtvaart.
Kernpunten uit de geschiedenis
- Welschap opent in 1932; oorlog en bezetting veranderen het vliegveld
- 1952-heden: Eindhoven als combinatie van burger en defensie
- 1980-1990s: herinrichting startbanen en geluidbeperkende maatregelen
- 2007-2008: Europese coördinatiemissies en gezamenlijke operaties