Wist je dat de Efteling begon als sportpark, dat Holle Bolle Gijs pas in 1959 zijn intrede deed in het attractiepark en dat in 2015 dive coaster Baron 1898 werd geopend?
Ontstaansaar
Kapelaan Rietra en Pastoor De Klijn komen in 1933 met het plan om een sportpark aan te leggen ten zuiden van Kaatsheuvel. Met dit idee werd de basis voor de Efteling geboren. Twee jaar later opent op 19 mei 1935 R.K. Sport- en Wandelpark met een hoofdvoetbalveld, twee oefenvelden en een speelweide. Een jaar later komt er naast het sportpark ook een speeltuin met onder andere een draaimolen, een hoge glijbaan, een kabelbaan en een echte ponybaan. In 1950 wordt Stichting Natuurpark de Efteling opgericht met als doel de lichamelijke ontwikkeling en ontspanning van de inwoners van Loon op Zand te bevorderen. Ook de aandacht voor het ‘tourisme’ speelt mee.
Stichtingsvoorzitter en burgemeester Reinier van der Heijden neemt drs. H. Peeters Weem aan als eerste directeur. Op 11 mei 1951 wordt het voormalige sportpark uitgebreid met een vijver, parkeervelden, sportvelden, een theehuis en nieuwe speeltoestellen. Om in de toekomst meer publiek te trekken wordt een ‘driedimensionaal Sprookjesbos met veel beweging’ uitgewerkt in samenwerking met cineast Peter Reijnders. Die haalt kunstenaar en illustrator Anton Pieck over om dat Sprookjesbos te ontwerpen. Anton Pieck maakt ca. 1500 schetsen en tekeningen voor het Sprookjesbos. Peter Reijnders brengt de sprookjes tot leven met techniek. Op 31 mei 1952 opent Stichting Natuurpark de Efteling het Sprookjesbos: een wonderlijke plek vol sprookjes, sagen en legenden.
De beginjaren van het Sprookjesbos
Bekende, maar ook nieuwe verhalen die uitnodigen om te ontdekken en te beleven. Verhalen die voor ontspanning zorgen en - misschien nog wel belangrijker - ook voor verbinding. De sprookjes van het eerste uur zijn: Doornroosje, Sneeuwwitje, De Kikkerkoning, De Magische Klok, De Chinese Nachtegaal, Het stoute Prinsesje, De zes Dienaren, Het Kabouterdorp, Vrouw Holle en Kleine Boodschap. In de jaren die volgen wordt het park uitgebreid met een café-restaurant, een zwembad, een roei- en kanovijver en enkele nieuwe Sprookjesbosbewoners zoals de slapende kok en de schildwacht bij Doornroosje, Hans en Grietje.
Groeien naar een volwaardig ontmoetingspark
De vriendelijke schrokop Holle Bolle Gijs doet in 1959 zijn intrede. Gijs als papierverslindende attractie krijgt wereldfaam. Even later doen ook Roodkapje en De Indische Waterlelies hun intrede in het Sprookjesbos. De eerste stoomtrein met locomotief Aagje rijdt vanaf 1969 door het park. De Efteling ontvangt in 1972 de Pomme d’Or, de eerste grote internationale onderscheiding, voor haar opzet, originaliteit en recreatieve functie. In een vleugel aan de Stoomcarrousel ziet het publiek voorstellingen in het Victoriaans Theater.
Het park wil méér zijn dan Sprookjesbos alleen. Het Spookslot opent krakend de zware deuren in 1978. Het recordaantal bezoekers van 1.449.078 wordt genoteerd en de 25-miljoenste bezoeker vanaf het ontstaan van de Efteling verwelkomd. De stalen achtbaan Python blijkt vanaf de eerste dag in 1981 een doorslaand succes. Ook kiezen de veertig bootjes van de Gondoletta het ruime sop en in de Game Gallery kunnen bezoekers allerlei spelletjes spelen. Het jaar erna wordt de spanning nog meer uitgebreid met de schipschommel De Halve Maen.
Het park is inmiddels meer dan alleen een sportpark en een Sprookjesbos. Er wordt flink gebouwd aan nieuwe grote attracties zoals Carnaval Festival, koggemolen Polka Marina en de Oude Tufferbaan in 1984. Het jaar erna opent de ijselijk snelle Bobbaan en in 1986 ook Fata Morgana, ‘de verboden stad’. De Russische ruimtevaarttentoonstelling ‘Interkosmos’ geeft bezoekers in dit jaar ook de mogelijkheid echt maanzand te bekijken. van 50.000 m2 vanaf 1987 en bezoekers bekijken de Efteling vanuit de nieuwe Pagode, de vliegende Thaise tempel, vanaf 45 meter hoogte. Later worden ook Monsieur Cannibale en Het Volk van Laaf in de Efteling gevestigd.
Nieuwe hoofdstukken en expansie
Vanaf 1989 is Pardoes dé charmante gastheer van de Efteling. In 1991 opent de houten achtbaan Pegasus, als aansluiting op het jaarthema ‘The Fifties’. In juli en augustus vormt het Groot Efteling Zomercircus een aparte attractie. De Efteling bestaat 40 jaar in 1992 en viert dat met een tentoonstelling en een expositie over Anton Pieck. Ook vindt de officiële opening van het Efteling Hotel plaats. In de zomer biedt het park de Zomer IJsshow: een tijdelijke kunstijsbaan van 300 m². Het park ontvangt de Applause Award. De achttien holes van het Efteling Golfpark worden officieel geopend. Voor de jongste bezoekers krijgt het park het Kleuterhof en het Avonturen Doolhof. De spectaculaire en kenmerkende entree van de Efteling, het Huis van de Vijf Zintuigen, wordt de nieuwe toegangspoort. Ook wordt Villa Volta geopend. In Theater de Efteling staat een betoverende, eigen productie op de planken: de Sprookjesshow.
Voor de eerste maal in de Efteling is ook de Zeven Mijls Zomer en de 60-miljoenste bezoeker wordt dit jaar feestelijk ontvangen. In 1999 wordt een start gemaakt met de verdeling van het park in vier rijken: het Marerijk, het Reizenrijk, het Ruigrijk en het Anderrijk. Ook de Winter Efteling vindt voor het eerst plaats. Het jaar erna begroet Pardijntje, het vriendinnetje van gastheer Pardoes, de bezoekers in levende lijven.
Nieuw millennium en toekomstbeelden
Vanaf 2001 begint het Efteling Theater serieuze vormen aan te nemen met internationale sterren in de spectaculaire ‘Efteling on Ice’- show die het hele seizoen wordt opgevoerd. De Efteling ontvangt voor deze productie een Big E-award. Vanaf dan zijn de shows en musicals niet meer te stoppen. De Efteling bestaat in 2002 50 jaar en viert dit met de attractie PandaDroom én het nieuwe Efteling Theater, waarin de Wonderlijke Efteling Show met magiër Hans Klok op de planken staat.
De 200ste geboortedag van Hans Christian Andersen wordt wereldwijd gevierd. In de Efteling staat de Deense sprookjesschrijver in 2005 centraal. Het Efteling Hotel opent een suite die gewijd is aan de beroemde Deen en in het Efteling Museum is een expositie over de Efteling-sprookjes van Andersen te zien. Deze wordt het jaar erna opgevolgd door de nieuwe tentoonstelling ´25 jaar snelle attracties in het park´. Met het 55-jarig bestaan van de Efteling, wordt de spectaculaire nieuwe attractie De Vliegende Hollander geopend.
Op 21 juli 2008 lanceert de Efteling haar eigen radiostation, Efteling Radio. In september vinden de eerste opnames plaats van de nieuwe tv-serie TiTaTovenaar en wordt de eerste steen gelegd van Efteling Bosrijk. Eind 2009 overnachten de eerste gasten in Efteling Bosrijk, een vakantiepark met huisjes in de natuur. Met de komst van het vakantiepark is de Efteling een korte vakantie bestemming geworden, inclusief een meerdaags parkbezoek.
Rond dezelfde tijd opent in het Ruigrijk Station de Oost. Vanaf 2010 blijven de poorten van het attractiepark het hele jaar open. In de zomer opent de nieuwe houten racer-achtbaan Joris en de Draak en de Sprookjesboom gaat verhalen vertellen in het Sprookjesbos. Het jaar erna presenteert de Efteling de mysterieuze stad en parkshow Raveleijn. In 2012 start het 60-jarige bestaan van de Efteling met het eerste Oud & Nieuw feest in de Efteling. Pannenkoekenrestaurant Polles Keuken opent zijn deuren en op 31 mei is de wereldpremière van Aquanura, de grootste watershow van Europa.
Vanaf 1 april 2014 presenteert de Efteling een nieuwe Aquanura-watershow. Met De Tweede Efteling Symfonie krijgt de eerste show uit 2012 een fraai vervolg in samenwerking met DJ Tiësto. Op 1 juli 2015 opent de vrije val-achtbaan Baron 1898 en opent snoepwinkel ‘De Verleiding’. In het Sprookjesbos wordt Pinokkio verwelkomd, die ook op de planken van het Efteling Theater schittert. De Efteling viert op 31 mei 2017 haar 65-jarig jubileum. Dit wordt groots gevierd met het nieuwe vakantiepark Efteling Loonsche Land en de opening van de grootste en duurste attractie in de Efteling ooit, Symbolica: Paleis der Fantasie.
Heden en toekomst
Het jaar daarna staat de nieuwe theatershow CARO in het Efteling Theater. Dit visuele spektakel, vrijwel zonder gesproken tekst, sluit aan bij de ambitie om uit te groeien tot een internationale verblijfsbestemming. In september 2018 krijgt het bestemmingsplan ‘De Wereld van de Efteling 2030’ goedkeuring van de gemeente Loon op Zand. Hierin presenteert de Efteling o.a. haar plannen voor een uitbreiding van 8 ha aan de oostelijke kant van het park. Vlak vóór het decennium krijgt het Sprookjesbos het 30e sprookje. Bezoekers maken voor het eerst een vaartochtje op de rug van De zes Zwanen. In het nieuwe 4D Filmavontuur Fabula leert een jonge beer wijze levenslessen van Klaas Vaak.
De coronapandemie in 2020 en 2021 stelt ook de Wereld van de Efteling voor grote uitdagingen. Het attractiepark sluit meerdere keren tijdelijk haar deuren of mag slechts een beperkt aantal gasten in het park ontvangen met een vooraf gereserveerd tijdslot. Met vele aanpassingen in het park en strikte maatregelen om de veiligheid van medewerkers en bezoekers te garanderen, beleeft de Efteling in 2020 het slechtste jaar ooit. Gelukkig kunnen in juni 2020 kinderen vanaf 1 meter groot kennismaken met de langverwachte, dubbele familieachtbaan Max & Moritz. Grote en kleine reizigers maken een doldwaze rit in de zeepkisten van ‘Max’ of ‘Moritz’. In het najaar gaat de allernieuwste Aquanura show in première: Aquanura, met een zachte G.
In juni 2021 krijgt de Efteling definitief goedkeuring voor het bestemmingsplan ‘Wereld van de Efteling 2030’. Daarmee mogen de uitbreidingsplannen voor de toekomst worden uitgevoerd zoals in 2018 vastgesteld. Aan het begin van het 70e jubileumjaar van de Efteling opent de Wereld van Sindbad. Dit themagebied sluit aan bij de overdekte achtbaan Vogel Rok en vertelt de verhalen van de zeven zeereizen van Sindbad de Zeeman. Gasten nemen plaats in één van de handelsschuitjes van Sirocco en begeleiden Sindbad tijdens zijn duizelingwekkende zeereizen. In waterspeelplaats Archipel kunnen jonge ontdekkingsreizigers op zoek naar verscholen verrassingen.

In het feestjaar 2022 pakt de Efteling uit met het tijdelijke sprookje Efteling Wonderland. Ook is er een bijzonder verjaardagsgebakje te koop en is er een volledig nieuwe souvenirlijn ontwikkeld. Iedere dag viert de Efteling om 16.00 uur haar verjaardag met het feestelijke jubileumlied; gezongen en ingespeeld door medewerkers. Nog een muzikaal hoogtepunt volgt eind 2022: Efteling in Concert gaat in première. Op de verjaardag van Anton Pieck, 19 april, opent het vernieuwde Anton Pieckplein. Er is een nieuwe tentoonstelling over Anton Pieck in het Efteling Museum en het heropende Poppentheater ontvangt weer bezoekers. Ook openen in de zomer van 2023 het horecapunt In den Swarte Kat en toiletgebouw De Laetste Hoop. Op 31 oktober presenteert de Efteling de griezelige attractie Danse Macabre: een spookspektakel vol duistere wendingen.
Door een onheilspellend ogende poort betreden moedige stervelingen de wachtreis van Danse Macabre. Via de kruysgang en de kruydentuyn leidt de weg naar het akelige kerkhof. Hier is het verhaal van de eigenzinnige dirigent Joseph Charlatan en zijn op mysterieuze wijze verdwenen orkest te horen. Via een spookachtig bos met hoge bomen en een houten brug bereiken zij de abdij. De volledige wachtreis is toegankelijk voor gasten met een beperking. Voor hen is de alternatieve beleving ‘het gewelf’ geopend. In de kapel van de abdij nemen gasten plaats in één van de zes koorbanken. Elke koorbank staat op een aparte draaischijf. De zes kleine draaischijven staan op een grote draaischijf die kan stijgen, dalen en zelfs kantelen.
Maar 2024 biedt meer: de nieuwe Aquanura-show Efteling Symphonica is vanaf december te bewonderen. Bij de ontwikkeling van deze nieuwe show is specifiek rekening gehouden met duurzaamheid. De vuureffecten zijn verdwenen en de verlichting is vervangen door LED. Rondom de vijver zijn vier Bakens van Licht geplaatst. Deze imposante lantaarns laten de muzikale tijdreis tot leven komen door middel van thematische verlichting en transformaties. Ook heropent in de zomer van 2024 na enkele jaren het Lurk en Limoenhuys in het Lavenlaar.
Anton Pieck en de wonderbaarlijke geschiedenis van de Efteling is een boek dat geschreven is door Martine Bijl, samengesteld door Max Pieck en Piet Pors en werd uitgegeven in 1982 door de Zuid-Hollandsche Uitgeversmaatschappij ter gelegenheid van het dertigjarige bestaan van de Efteling. Het vertelt de ontstaansgeschiedenis van het park op een fictieve manier en bestaat voor een groot deel uit tekeningen en illustraties van Anton Pieck, waaronder voornamelijk tot dan toe nooit vertoonde ontwerpen. Volgens Bijl, een goede vriendin van Pieck, was de grote hoeveelheid ongepubliceerde ontwerpen een aanleiding om het boek te maken. Het boek bevat 95 ontwerptekeningen voor de Efteling die zijn aangevuld met 8 nieuwe tekeningen van Pieck als illustraties bij het verhaal.
Tussen de fictie sluipen hier en daar feiten uit de echte geschiedenis van het park, zoals de anekdote over de bouwvakkers die moeite hadden om scheef te metselen. Het werd in mei 1982 uitgereikt door tv-presentator Herman Emmink aan Bijl en Pieck. Het boek vertelt de geschiedenis van de Efteling en de werkwijze van Anton Pieck vanuit het perspectief van die laatste. Hij krijgt bezoek van ene Kabouter Efteling, van de stichting Kabouters in Nood. De nood is dat deze kabouters en diverse andere sprookjesfiguren geen plek meer hebben om te leven, doordat overal bossen verdwijnen. Ze vinden die plek uiteraard in Kaatsheuvel en Pieck en Efteling doen veel moeite bij de gemeente en er moet veel ontworpen worden. Jubileumboeken:Het Sprookje van de Efteling (1962)·Mam, een duppie voor de kip? (1992)·Kroniek van een Sprookje (2002)…
Het Sprookjesboek van De Efteling (1967)·Sprookjes van de Efteling (1974)·Anton Pieck en de wonderbaarlijke geschiedenis van de Efteling (1982)·De Verwaende Haen (1984)… Het begon in 1952 bescheiden met een Sprookjesbos met tien sprookjes. Maar ook al halverwege de vorige eeuw waren de ambities groot en de Efteling groeide snel uit tot het grootste, drukste en meest geliefde attractiepark van Nederland. Het pretpark bleef uitbreiden, vernieuwen en innoveren, zeven decennia lang.
De start van de Efteling ligt in de jaren vijftig van de vorige eeuw. In 1950 wordt Stichting Natuurpark De Efteling opgericht, met als één van de doelstellingen ‘de bevordering van het toerisme naar en binnen de gemeente’. Al in de jaren daarvoor waren er op de plek waar nu de Efteling gevestigd is recreatieve activiteiten mogelijk. Op 11 mei 1951 - Eerste Pinksterdag - gaat de Efteling open en ruim een jaar later - op 31 mei 1952 - opent het Sprookjesbos. Het publiek vergaapt zich vol verbazing aan tien sprookjes, getekend door Anton Pieck en technisch mogelijk gemaakt door Peter Reijnders.
Ook in het eerste decennium van zijn bestaan breidt de Efteling telkens verder uit. In 1953 komen er een café-restaurant, een openluchtzwembad en een roei- en kanovijver bij, in 1954 de nog steeds populaire traptreintjes en in 1956 een prachtige stoomcarrousel. Het Sprookjesbos wordt aangevuld met Hans en Grietje en De Rode Schoentjes. 1959 is het geboortejaar van Holle Bolle Gijs. De grootste stap die in de jaren zestig wordt gezet is de opening van De Indische Waterlelies, een tot dan toe ongekende prestatie in thematisering, vertelkunst en enscenering.

tags: #wonderbaarlijke #geschiedenis #efteling