Hoe goed u ook heeft nagedacht over uw (r)emigratie, soms valt het tegen of leiden andere omstandigheden ertoe dat u terug wilt. Als u heeft gebruikgemaakt van de Remigratiewet, kunt u tot 1 jaar na uw verhuizing terugkeren naar Nederland met een terugkeerregeling. Als u nog beschikt over de Nederlandse nationaliteit, dan kunt u altijd terugkeren naar Nederland. U moet zich dan inschrijven bij de Nederlandse gemeente waar u wenst te wonen en vervolgens een zorgverzekering afsluiten in Nederland. Kunt u niet direct een woonadres vinden in Nederland en wilt u bijvoorbeeld toch de Nederlandse zorgverzekering alvast opstarten? Informeer dan bij de relevante gemeente of u zich daar in eerste instantie kunt inschrijven met een briefadres.
Heeft u niet de Nederlandse nationaliteit, heeft u niet gebruikgemaakt van de Remigratiewet (of bent u al langer dan een jaar weg met de Remigratiewet) en wilt u weer in Nederland wonen? Dan geldt voor u de reguliere toelatingsprocedure voor mensen die in Nederland willen komen wonen.
Heeft u nog de Nederlandse nationaliteit, maar heeft uw partner gebruikgemaakt van de Remigratiewet? Leerplicht en kwalificatieplichtIn Nederland geldt een leerplicht voor kinderen vanaf 5 tot 16 jaar. Zij moeten verplicht naar school. Is uw kind 16 of 17 jaar? En heeft het nog geen diploma havo, vwo, mbo niveau 2 of hoger (startkwalificatie)? Dan moet uw kind verplicht onderwijs volgen tot het 18 jaar wordt of 1 van deze diploma’s heeft.
Lees meer over de leerplicht en kwalificatieplichtSchrijft u uw kind in op een school? Dan heeft u daarvoor het burgerservicenummer (BSN) van uw kind nodig. Heeft uw kind nog geen BSN? Dan kan de school bij DUO een tijdelijk onderwijsnummer aanvragen.Bekijk hoe u aan een burgerservicenummer (BSN) komtLees meer over het tijdelijk onderwijsnummer
Als uw kind Nederlands spreekt, leest en schrijftVolgde uw kind Nederlands onderwijs op een school in het buitenland? Vraag deze school dan om een onderwijskundig rapport. Daarin staan de schoolresultaten en hoe uw kind zich heeft ontwikkeld. Vraag de oude en de nieuwe leerkracht eventueel om de situatie van uw kind samen te bespreken.Is het niet duidelijk op welk niveau uw kind op de middelbare school kan instromen? Dan moet u dit mogelijk in overleg met de nieuwe school laten onderzoeken. Daarvoor kunt u terecht bij verschillende organisaties.Lees meer informatie over de terugkeer naar school in Nederland
Als uw kind nog geen Nederlands spreekt, leest en schrijftBeheerst uw kind de Nederlandse taal niet of onvoldoende? Bespreek dan met de school waar u uw kind wilt inschrijven wat de mogelijkheden zijn. Voor kinderen in het basisonderwijs is er de schakelklas. Uw kind kan daar mogelijk extra taalonderwijs volgen.Lees meer over de schakelklas in het basisonderwijsVoor kinderen tussen 12 en 18 jaar is er de internationale schakelklas (ISK). Deze klas is onderdeel van een middelbare school. Beheerst uw kind Nederlands en ook andere vakken op een niveau dat voldoende is? Dan kan uw kind doorstromen van de schakelklas naar het voortgezet onderwijs, mbo of hoger onderwijs.
Uw kind inschrijven bij een basisschoolIn Nederland mag uw kind vanaf 4 jaar naar de basisschool. Vanaf 5 jaar is dat verplicht. U mag zelf een school kiezen en u regelt zelf de inschrijving. Houd er rekening mee dat scholen wachtlijsten kunnen hebben. Ook mogen zij uw kind om bepaalde redenen weigeren. Bijvoorbeeld omdat u niet in de wijk woont waar de school staat.Lees meer over het basisonderwijs in NederlandBekijk wanneer een basisschool uw kind mag weigeren
Uw kind inschrijven bij een middelbare schoolGaat uw kind naar het voortgezet onderwijs? Meld uw kind dan aan bij een middelbare school. U mag zelf een school kiezen en u regelt zelf de inschrijving. Als de school vol is, kan de school uw kind weigeren. Een school mag uw kind ook om andere redenen weigeren. Bijvoorbeeld als u het niet eens bent met het geloof of de onderwijsvisie van een bijzondere school.Lees meer over het voortgezet onderwijs in NederlandBekijk wat u nodig heeft voor inschrijving op een middelbare schoolBekijk wanneer een middelbare school uw kind mag weigeren
Als uw kind specialistische ondersteuning nodig heeftScholen hebben een plicht om uw kind passend onderwijs te bieden. Ook als uw kind door een beperking of stoornis speciale hulp nodig heeft. Kan de school zelf niet de juiste ondersteuning bieden? Dan bekijkt de school met u of uw kind die wel kan krijgen op een andere school. Of op een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs.Lees hoe scholen passend onderwijs regelenLees meer over het (voortgezet) speciaal onderwijsUw kind inschrijven bij een internationale school
Komt u tijdelijk terug naar Nederland? Of wilt u dat uw kind onderwijs krijgt in een internationale omgeving? Dan kunt u kiezen voor een internationale school. Naast particuliere scholen zijn er ook (afdelingen van) scholen die door de Nederlandse overheid worden betaald. Deze vallen onder de Dutch International Schools (DIS).
Je hebt de stap gezet. Je woont in Spanje, Zweden, Portugal, Oostenrijk of misschien wel Hongarije. De eerste maanden voelen als een nieuw avontuur. Alles is anders en bijna iedere dag brengt iets nieuws. Na verloop van tijd verdwijnt het vakantiegevoel. Dat is normaal, want je bent niet langer op reis. De meeste emigranten weten dat vooraf. Toch kan het leven in een ander land uiteindelijk anders uitpakken dan je had verwacht. Soms ontstaat na een paar jaar het verlangen om terug te keren naar Nederland. Dat wordt al snel gezien als het bewijs dat de emigratie is mislukt. Het aantal emigranten dat in Nederland is geboren, schommelt de laatste jaren rond de 45.000 personen per jaar (Centraal Bureau voor de Statistiek). Een aanzienlijk deel van de emigranten keert na verloop van tijd terug. Hoe groot dat deel precies is, hangt sterk af van de onderzochte groep, de leeftijd, het vertrekjaar en de periode waarover wordt gemeten. Het is daarom niet helemaal zuiver om één algemeen terugkeerpercentage voor alle Nederlandse emigranten te noemen. Dit cijfer zeggen natuurlijk weinig over de vraag waarom iemand terugkeert. In de statistieken staat alleen dat iemand opnieuw in Nederland is ingeschreven.
Bij het woord emigratie denken we al snel aan een definitief afscheid. Je verkoopt je huis, pakt je spullen in en vertrekt om nooit meer terug te komen. Vooral mensen van wie de kinderen uit huis zijn, kiezen er regelmatig voor om eindelijk een lang gekoesterde droom te verwezenlijken. Ze hebben jarenlang gewerkt, de kinderen opgevoed en een huis afbetaald. Ze kopen of huren een huis in Frankrijk, Spanje, Portugal, Italië of een ander land dat hen al jaren aantrekt. Het plan hoeft helemaal niet te zijn om daar tot hun laatste levensdag te blijven wonen. Soms spreken mensen vooraf al af dat ze het vijf of tien jaar gaan proberen. Zo’n emigratie kun je beter zien als een levensfase dan als een onherroepelijke beslissing. Het buitenland wordt voor een aantal jaren hun thuis. Wanneer ze daarna bewust naar Nederland terugkeren, is er weinig reden om over een mislukking te spreken.
De band met kinderen en kleinkinderen speelt bij remigratie een belangrijke rol. Wanneer je vertrekt terwijl je kinderen zelfstandig wonen, lijkt de afstand vaak goed te overbruggen. De situatie kan veranderen zodra er kleinkinderen worden geboren. Je wilt misschien niet alleen via een telefoonscherm zien hoe zij opgroeien. Een paar bezoeken per jaar voelen opeens te weinig. Onderzoek onder Nederlandse pensioenmigranten bevestigt dat familiebanden zwaar kunnen meewegen bij een mogelijke terugkeer. Een slechtere gezondheid, eenzaamheid en sterke sociale banden met Nederland vergroten eveneens de kans op remigratie. Dat betekent niet dat iedere emigrant uiteindelijk naar Nederland verlangt. Uit NIDI-onderzoek bleek dat ongeveer driekwart van de onderzochte Nederlandse pensioenmigranten het onwaarschijnlijk achtte dat zij ooit zouden terugkeren.
Tegelijkertijd blijkt uit later onderzoek dat mensen vaker remigreren dan zij vooraf verwachten. Het leven laat zich nu eenmaal niet volledig plannen. Natuurlijk zijn er ook emigranten die terugkeren omdat het leven in het buitenland tegenvalt. De verwachtingen waren misschien te rooskleurig of de voorbereiding was onvoldoende. Sommige mensen onderschatten hoe belangrijk het is om de plaatselijke taal te spreken. In een restaurant kun je je vaak nog redden met Engels of met handen en voeten. Ook het opbouwen van een sociaal leven kost tijd. Tijdens de eerste maanden ben je druk met het huis en alle praktische zaken. Daarna kan de rust waar je naar verlangde langzaam veranderen in een gevoel van afzondering. Daar komt bij dat partners een emigratie niet altijd op dezelfde manier beleven. De een voelt zich vanaf de eerste dag thuis, terwijl de ander Nederland steeds meer gaat missen. De een geniet van de stilte en de ruimte, de ander mist werk, vrienden en spontane contacten. In zulke situaties is de emigratie misschien anders verlopen dan gehoopt.
Tegelijkertijd betekent ook dat niet automatisch dat alle jaren in het buitenland verloren tijd waren. Je hebt ontdekt wat bij je past en waar je grenzen liggen. Terugkeerpercentages verschillen tussen groepen emigranten en bestemmingslanden. Toch moet je voorzichtig zijn met ranglijsten waarin landen worden aangewezen als bestemmingen waar emigraties vaker zouden slagen of mislukken. Jaarlijkse emigratiecijfers en jaarlijkse terugkeercijfers volgen niet precies dezelfde mensen. Wanneer in een bepaald jaar 1000 Nederlanders naar een land vertrekken en 600 Nederlanders vanuit dat land terugkomen, betekent dit dus niet dat zestig procent van die 1000 emigranten is teruggekeerd. Ook de samenstelling van de groep verschilt per land. Naar Zweden vertrekken bijvoorbeeld relatief veel mensen vanwege rust, ruimte en natuur. Zuid-Europese landen trekken juist veel gepensioneerden en mensen aan die vanwege het klimaat vertrekken.
Onder pensioenmigranten bestaan aantoonbaar verschillen in terugkeerintenties. In een onderzoek uit 2024 dacht 42 procent van de ondervraagde Nederlandse pensioenmigranten in Zwitserland mogelijk ooit terug te keren. In Italië en Frankrijk ging het om ongeveer een derde. Wie na jaren in het buitenland terugkeert, verhuist niet simpelweg naar het vertrouwde Nederland. Het land is veranderd sinds je vertrek. Jij bent zelf eveneens veranderd. Je hebt andere gewoonten aangeleerd en bent bepaalde zaken uit je emigratieland gaan waarderen. Misschien ben je gewend geraakt aan de ruimte in Zweden, het rustige leven in Hongarije of de lange avonden op een terras in Spanje. Sommige terugkeerders ervaren daarom een omgekeerde cultuurschok. De omgeving is bekend, maar voelt tegelijkertijd vreemd. Daar komt een praktische uitdaging bij. Je moet opnieuw woonruimte vinden, je inschrijven bij een gemeente, verzekeringen regelen en mogelijk weer werk zoeken.
Een mogelijk terugkeerscenario hoeft je emigratiedroom niet minder mooi te maken. Dat begint met financiële ruimte. Zorg dat je na de emigratie niet al je geld vastlegt in een buitenlandse woning of onderneming. Een terugkeer naar Nederland kost geld. Het is ook verstandig om belangrijke Nederlandse documenten zorgvuldig te bewaren en contact te houden met familie, vrienden en zakelijke relaties. Denk verder na over wat je met een woning in het buitenland zou kunnen doen. Is die gemakkelijk te verkopen of te verhuren? Geldt er een minimale verhuurperiode? Welke belastingen moet je bij verkoop betalen?
Voor mensen die op latere leeftijd emigreren, verdient de zorg extra aandacht. De kwaliteit van de medische zorg kan goed zijn, terwijl toegang tot gespecialiseerde ouderenzorg ingewikkelder ligt. Een terugkeerplan is dus geen voorspelling dat het fout zal gaan. Ik vind dat we remigratie veel minder snel als falen moeten beoordelen. Je hoeft niet op je zeventigste nog in een klein Spaans dorp te wonen om te bewijzen dat je emigratie geslaagd is. Soms blijven mensen te lang omdat ze bang zijn voor de reacties uit hun omgeving. Terugkeren kan juist een moedige beslissing zijn. Je erkent dat je wensen of omstandigheden zijn veranderd en past je leven daarop aan. Een droom mag een fase zijn. Soms duurt die fase de rest van je leven. Soms duurt zij vijf, tien of vijftien jaar. Je hebt dan gedaan wat je altijd al wilde doen. Je hebt een ander land werkelijk leren kennen, in plaats van er alleen vakantie te vieren. Misschien keer je uiteindelijk terug vanwege je kleinkinderen, je gezondheid of simpelweg omdat Nederland opnieuw aantrekkelijk voelt. Daarmee wis je de jaren in het buitenland niet uit.
