Elke winter verblijven er een paar miljoen ganzen in Nederland. Ze voegen zich bij de broedvogels die hier het hele jaar aanwezig zijn. In grote groepen, meestal soort bij soort, foerageren ze op akkers, weilanden en kwelders. ’s Ochtends en ’s avonds zie je ze vaak overvliegen tussen de slaap- en de voedselgebieden. In de schemering zijn ze niet altijd gemakkelijk aan hun silhouet te herkennen, maar gelukkig hebben we wat houvast aan hun geluid.
Hoe kun je ganzen herkennen aan hun roep? Hoor je overvliegende ganzen, dan is de kans vrij groot dat het kolganzen zijn. Met bijna een miljoen overwinterende vogels is het niet alleen de meest voorkomende, maar ook nog eens de meest vocale ganzensoort. Voortdurend hoor je hun vrolijke contactroep. Ook grauwe ganzen zijn ’s winters in grote aantallen in ons land aanwezig, tegen de 700.000. En ook zij zijn erg luidruchtig. Hun lage roep is op één toonhoogte en wordt vaak meerdere malen achter elkaar geroepen. Op de een of andere manier klinkt het ‘kwaad’ of ‘verontwaardigd’. Grauwe ganzen horen we ook in de zomer want er broeden inmiddels tussen de 150.000 en 200.000 paren in Nederland.
Opvliegende ganzen van de slaapplaats, vooral op soort te brengen op basis van geluid. Een groep brandganzen klinkt van verre als een groep keffende hondjes. Ze hebben hoge roepen van één lettergreep, maar op verschillende toonhoogtes. Bij elkaar klinkt het enthousiast en vrolijk. Het is een toenemende broedvogel, met 15.000 - 20.000 broedparen verspreid over het land. In de winter komen daar nog eens bijna een miljoen individuen bij.
Toendrarietganzen zijn wat zwijgzamer dan alle andere ganzensoorten. Ze hebben vrij lage nasale roepen, met enige toonhoogteverschillen ertussen. De roep is gemiddeld hoger dan die van de grauwe gans, maar lager dan die van de kleine rietgans. Rotganzen overwinteren in flinke aantallen (60.000) maar je vindt ze vrijwel nooit in het binnenland. Ze komen uitsluitend voor bij zout (of brak) water en zijn daar niet te missen. Ze zijn genoemd naar hun geluid. Het is een lage, rollende roep die diep uit hun keel lijkt te komen. De roep stijgt licht in toonhoogte en klinkt daardoor wat vragend. Het is de laagste roep van alle ganzen. Rotganzen hebben een afwijkende ‘rollende’ roep.
Kleine rietganzen zijn tamelijk schaarse overwinteraars. Het gaat maar om een paar duizend individuen en de aantallen gaan bovendien al jaren achteruit. Ze hebben een heel scala aan geluiden, van lage stotterende roepen tot hoge schrille geluiden. De meeste roepen klinken rauw en nasaal. Als geheel klinken kleine rietganzen hoger dan toendrarietganzen en ook een stuk luidruchtiger. De dwerggans is de zeldzaamste van alle regulier overwinterende ganzen. Elk jaar overwinteren er hooguit enkele tientallen in Nederland. Ze keren steevast terug naar dezelfde plekken, waar ze zich ophouden tussen de kolganzen. Met enig oefenen pik je ze eruit door hun geluid: duidelijk hoger en schriller dan kolganzen.
Populaire ganzensoorten en hun kenmerkende roepen
Kolganzen vormen de grootste groep overwinteraars en brengen een vrolijke, constante contactroep die overal hoorbaar is in natte en open landbouwgebieden. Grauwe ganzen horen we vooral in de winter, met een lage roep op één toonhoogte die vaak meerdere keren wordt herhaald en soms als boos of verontwaardigd klinkt. Toendrarietganzen vallen op door een zwijgzaam voorkomen en lagere, nasale roepen met variaties in toonhoogte. Rotganzen zijn typerend vanwege hun lage, rollende roep die diep uit de keel lijkt te komen en die licht in toonhoogte stijgt, waardoor ze een vragende uiting krijgen. Kleine rietganzen leveren een diverse zang aan geluiden; hun roepen variëren van rauw en nasaal tot hoge schrille tonen, en zijn over het algemeen hoger en luidruchtiger dan die van toendrarietganzen. De dwerggans, hoewel zeer zeldzaam, onderscheidt zich door duidelijke, scherpe en hogere roepen dan kolganzen, waardoor ze bij het luisteren herkenbaar blijft.
In deze gids vind je een overzicht van de belangrijkste vocale kenmerken per soort en hoe je ze aan de hand van geluid in de praktijk kunt onderscheiden. Dit kan helpen bij veldobservaties en bij educatieve doeleinden, zonder dat er naar visuele identificatie uitsluitend hoeft te worden gegrepen.