Drone rond luchthavens: risico’s, regelgeving en technologische antwoorden

In november 2025 zijn er meerdere meldingen gedaan van drones boven Nederlandse luchthavens. Hoe kunnen deze onbemande vliegsystemen zomaar boven onze luchthavens komen en wat zijn de gevolgen?

Op een aantal locaties is het verboden om met een drone te vliegen. Zo mag je niet binnen een straal van tenminste 5 kilometer van een Nederlandse luchthaven vliegen met zo’n onbemand luchtvaartuig. De gebieden rondom vliegvelden zij no-fly zones, ook wel Controlled Traffic Regions (CTR) genoemd. Het is er voor onbevoegden verboden om te vliegen. Vooral vanwege het risico op een botsing. Hierom worden luchtruimschendingen als één van de belangrijkste nationale risico’s genoemd in de Nationale Veiligheidsanalyse voor de Nederlandse luchtvaart.

Waarom dronedreiging serieus wordt genomen en wat de EU ervoor ziet

De Europese Commissie ziet een dronemuur in de Europese Unie als noodzakelijk na de incidenten in onder andere Noorwegen en Denemarken. De militaire vliegvelden in Nederland beschikken al over anti-dronesystemen. De luchtverkeersleiders kunnen drones meestal niet waarnemen op de radar. Een ongeautoriseerde drone wordt meestal gemeld door een piloot. Andere piloten worden dan op de hoogte gesteld door de luchtverkeersleiding, die tevens bepalen of een vliegroute moet worden aangepast.

Als je zelf een onbemand vliegtuigje bestuurt in een no-fly zone, krijg je een boete en kan de drone in beslag genomen worden. De nieuwste drones voor consumenten hebben een beveiliging. Zo kunnen deze niet vliegen op plekken waar ze niet mogen komen, waaronder luchthavens. Maar andere kunnen dat wel. Als zo’n onbekende drone toch boven een vliegveld komt, zal er geprobeerd worden om hem uit de lucht te schieten. Dat is alleen wel een ingewikkelde klus. Want het vliegverkeer mag niet in gevaar komen.

Detectie, afweer en praktische uitdagingen

De militaire vliegvelden in Nederland beschikken al over anti-dronesystemen. De luchtverkeersleiders kunnen drones meestal niet waarnemen op de radar. Een ongeautoriseerde drone wordt meestal gemeld door een piloot. Andere piloten worden dan op de hoogte gesteld door de luchtverkeersleiding, die tevens bepalen of een vliegroute moet worden aangepast.

De detectie van drones is niet eenvoudig. De bestaande vliegveldradars staan op het luchtruim gericht, omdat zich daar nu eenmaal de vliegtuigen bevinden. Zij kunnen drones waarnemen wanneer die zich nog relatief ver weg en hoog in de lucht bevinden. Komen de drones dichterbij of vliegen ze laag bij de grond, dan raken de radars ze kwijt. Ook kunnen drones snel opstijgen en weer stoppen met vliegen. De eigenschappen van de drone en de mismatch met de vliegveldradars maken het lastig om de persoon of organisatie achter de drones te vinden.

Het neerhalen van drones is overigens ook wat onconventioneel vanuit financieel oogpunt, weet Ulf Johannsen, universitair hoofddocent en directeur van het Center of Wireless Technology. Hij is gespecialiseerd in antennesystemen. Een drone is heel goedkoop, een raket heel duur. “Luchtverdediging was tot nu toe gericht op het neerhalen van erg dure vliegtuigen, omdat je daarmee de vijand financieel meer raakt. Nu moeten we omdenken en een systeem voor de heel goedkope drones vinden. Zoiets mag niet duurder zijn dan wat je neerhaalt.”

Europese samenwerking en nationale context

Naast de gevaren bij het neerhalen van drones en het financiële aspect, is er ook geen eenduidige Europese regelgeving over hoe in te grijpen. Nu kunnen landen nog zelf richtlijnen opstellen over het neerschieten van drones. Sommige landen stellen dat de piloten van een vliegtuig de dronedreiging (ook) met hun eigen ogen gezien moeten hebben. In andere landen mag er al geschoten worden bij detectie op de radar. De Europese landen delen een NAVO-luchtruim, dus voor een effectieve aanpak bij een aanval zullen ze moeten samenwerken. Binnen de EU zijn 32 ministers van Defensie die allemaal een mening hebben hoe dit aan te vliegen. Het is dus niet van vandaag op morgen geregeld.

Militaire voorwaarden
Regels die er EU-breed moeten komen zijn zogenaamde militaire voorwaarden, en die zijn geheim om de vijand niet in de kaart te spelen. Die kan dan immers zijn acties erop afstemmen. Johannsen snapt die geheimhouding wel, maar ziet tegelijkertijd een probleem. “Als kennisinstellingen, bedrijven en overheden de militaire eisen niet mogen kennen, kunnen we ook niet samen een oplossing bouwen. Om die te kunnen ontwikkelen, moet je die randvoorwaarden kennen.”

Dronedetectiesysteem en toekomstgerichte aanpak

Onderzoeker Johannsen is niet gespecialiseerd in luchtverdediging, maar heeft wel duidelijke ideeën over het ontwikkelen van goede detectie voor drones. Hij pleit voor het aanstellen van een kartrekker - bijvoorbeeld vanuit de overheid - om de droneproblematiek aan te pakken. Johannsen denkt dat ons land met een deel van de oplossing kan komen die dan uiteindelijk ook in andere landen ingezet kan worden. “We hebben alle spullen in Nederland om een dronedetectiesysteem te bouwen. Met radarmaker Robin Radar is er ook wel een industriële speler die zulke systemen bouwt.” Maar voor dronedetectie op heel korte afstand moeten bestaande chips worden aangepast. “Dronedetectie op korte afstand is wat eigenlijk op ieder militair voertuig nodig is, bijvoorbeeld als een tank een drone onschadelijk moet maken. Om tot zo’n systeem te komen, moeten we ook iemand hebben die het ontwikkel- en productieproces coördineert.”

Aanpassingen en samenwerking
Johanssen denkt dat de overheid met CEO’s uit het bedrijfsleven moet gaan praten om dit probleem op te lossen. “Of iemand van Defensie moet dit oppakken vanwege de gevoeligheid rond de militaire eisen. Maar er moet iets gebeuren.”
Wat volgens hem in ieder geval nodig is om een detectiesysteem van de grond te krijgen, is het kennen van de militaire voorwaarden. Daarna is een keten aan partners nodig voor de ontwikkeling en productie van dronedetectoren. Denk bijvoorbeeld aan een bedrijf dat radarchips maakt en die kan aanpassen, een partner die een signaalversterker levert, een kennisinstelling die chips kan toepassen in dronedetectie voor de korte afstand en een bedrijf dat de oplossing inbouwt in bijvoorbeeld tanks van defensie.

Herkomst en mogelijke scenario’s

Waar komen de drones vandaan? De vingers wijzen naar Rusland als de verantwoordelijke voor de droneplaag op Europese luchthavens, maar is dat wel met zekerheid te zeggen? Het aansturen van drones kan op veel verschillende manieren: via wifi of 5G op afstand, of direct via een glasvezeldraad. Een mogelijk scenario is dat de drones vanaf schepen op zee opstijgen. Rusland is eerder gesignaleerd in de wateren binnen Scandinavië, regelmatig zelfs onder een andere vlag. Maar al mag dat verdacht klinken: het land is daar niet de enige in.

Tegelijkertijd kunnen ook individuen drones laten opstijgen. Dat is niet toegestaan in no-flyzones zoals bij luchthavens. Een overzicht van de flyzones in Nederland. Rode zones staan voor een permanent vliegverbod voor drones, blauw kent tijdelijke verboden en voor groen heb je toestemming nodig.

Technieken tegen glasvezelbesturing en aanvullende risico’s

Wired-diensten en glasvezelbediening maken de Drone-communicatie robuuster. GlasvezelDraadloze besturing van drones (via wifi of 5G) gebeurt op bekende frequenties. Een vliegveld kan kiezen om bij de hekken antennes te plaatsen die een sterker signaal uitzenden op diezelfde frequenties, zodat de drone geen vlieginstructies meer kan ‘horen’. Maar ook daar hebben kwaadwillenden al een antwoord op: glasvezel. Er wordt een heel dunne lichte glasvezel aan de drone vastgemaakt waarmee de drone tot 30 kilometer kan vliegen. Dat is genoeg om vanaf een vliegdekschip voor de kust naar de luchthaven van Kopenhagen te vliegen. “Hetzelfde is mogelijk vanaf land: vanuit de wijde omtrek kan een via glasvezel bestuurde drone aanvliegen zonder verstoord te worden door signalen uit de buurt”, vult Johannsen aan. En de glasvezelkabel waarlangs hij de communicatie ontvangt, is zo dun en nagenoeg onzichtbaar, dat hij moeilijk te raken is.

Nederlandse expertise en concrete voorbeelden

In Nederland zijn we goed voorzien om een dronedetectie- en afweersysteem te bouwen, denkt Johannsen. “We hebben bedrijven met de benodigde expertise, zoals radarmaker Robin Radar en elektronicabedrijf Thales. Maar ook produceren we al autoradars die met kleine aanpassingen geschikt kunnen worden gemaakt voor het detecteren van drones. ‘Nederland-radarland’ moet dit kunnen.”

Om de technologie te duiden geeft Johannsen een voorbeeld van een succesvol project waarbij zijn groep een radar bouwde - gebaseerd op 5G-technologie - die rondvliegende objecten volgde. Ulf Johannsen met zijn prototype. Hij laat een prototype zien dat gebruikt is in dat project. “De elektronica die hierin zit, is voor 5G-antennes gemaakt en veel goedkoper dan soortgelijke chips die Defensie gebruikt.” Wel merkt hij dat het soms moeilijk is zulke aangepaste ‘out of the box’-ideeën aan de man te brengen. “Overheden hebben vaak langetermijnplannen voor het aankopen van materialen.”

Internationale context en recente incidenten

Dan is het natuurlijk niet alleen Rusland. De Belgische regering houdt Rusland verantwoordelijk. Maar waar komen die kleine onbemande vliegtuigjes dan vandaan, en waar gaan ze naartoe? Dinsdagavond werden de vliegvelden van Brussel en Luik tijdelijk gesloten vanwege drone-waarnemingen. En ook bij de Belgische F-16-basis Kleine Brogel op zo'n 15 kilometer van Weert werden de onbemande luchtvoertuigen gezien. Daar meldden omwonenden dinsdag een totaal van zes drones, de politie zag er twee. Volgens de Vlaamse omroep VRT was het dinsdag de vierde dag op rij dat er iets vloog rond Kleine Brogel. Er is tot nu toe een vast patroon, en dat is dat ze noordwaarts verdwijnen, vertelt burgemeester Steven Matheï van Peer tegen de Belgische zender. En ten noorden van Kleine Brogel liggen Nederlands Limburg en Noord-Brabant. En ook woensdagavond werden er opnieuw drones gezien bij de luchtmachtbasis. De Landelijke Eenheid van de politie houdt zich bezig met mogelijke incidenten in de lucht. “Wij krijgen iedere dag van door heel Nederland dronemeldingen, maar dat gaat dan meestal over hobbymatige drones”, laat een woordvoerder weten. Of die drones in België van of naar Nederland vlogen, kan de woordvoerder niet bevestigen: “Vooralsnog zie ik niet dat er sprake is van die drones in Nederland, maar dat vergt nog wat uitzoekwerk. Het is in ieder geval geen definitief nee.”

Het nieuws van dinsdagavond leidde volgens de VRT ook na het vertrek van de drones nog tot verschillende meldingen uit Belgisch-Limburg. Maar dat ging om de lichtjes van vliegtuigen die niet konden landen op het gesloten Brussels Airport, en in de lucht moesten wachten tot ze op een andere luchthaven terechtkonden. Het cirkelen van vliegtuigen in afwachting van een landingsplaats wordt holden genoemd. “Dat is niet uitzonderlijk. Dat gaat gewoon volgens protocol”, zegt Sebastiaan Hoek van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). “In het Nederlands luchtruim zijn daar speciale plekken voor”, gaat Hoek verder. Een van deze plekken is in Limburg, ongeveer boven Echt. Buiten deze aangewezen plekken mag er volgens Hoek ook gehold worden, in samenspraak met luchtverkeersleiders. Het gebeurt regelmatig dat vliegtuigen op deze manier rondjes vliegen. Vanwege slecht weer of drukte op het vliegveld. Of dus vanwege andere hinder zoals drones.

Drones zijn geen nieuw fenomeen voor de luchtverkeersleiding, zegt Hoek. "Wij zijn er al jaren mee bezig, omgaan met drones is niet nieuw." De recente incidenten zorgen er volgens Hoek wel voor dat er extra over wordt gesproken binnen LVNL. Wie met een drone wil vliegen moet aan allerlei regels voldoen. Toestellen lichter dan 250 gram en zonder camera en speelgoeddrones hoeven niet geregistreerd te worden. Alle andere drones wel. Daarnaast zijn er per soort drone specifieke regels, vereiste licenties en vergunningen. Daarbij is het in een groot gedeelte van Limburg verboden om te vliegen met een drone. "Het is duidelijk dat er iets groters aan de hand is", reageert minister van Defensie Theo Francken op de drone-incidenten dinsdagavond. Hij noemt de operatie 'in lijn met hybride technieken die we ook in andere landen zien.' "De hybride dreiging is reëel en ernstig", vult hij aan. Volgens drone-deskundige Ron Limpens moeten we rekening houden met het scenario dat ongewenste drones het Limburgs luchtruim binnendringen. "Het gebruik van drones is gewoon een manier van oorlog voeren", zegt hij. Maar we moeten ons geen zorgen maken over militaire drones met bommen, zegt Limpens. "Het enige wat zou kunnen is dat er drones worden ingezet voor spionage.

Droneveiligheid en CTR-gebieden infografiek

Praktische naleving en gebruiksinstructies voor drone-bestuurders

Dronebestuurders kunnen via GoDrone hun dronevluchten plannen en bijhouden, en eventueel een aanvraag indienen voor een dronemissie in de CTR. Conform Europese regelgeving moet je je registreren als exploitant (als je drone meer dan 250 gram weegt) en een online kennistest volgen om je kennis als dronebestuurder aan te tonen. In Nederland wordt het vliegen met een drone gezien als een VFR-vlucht. Aan VFR-vluchten zijn bepaalde wettelijke eisen gesteld. Als je met je drone in een CTR vliegt, heb je daarom een een klaring nodig van de torenverkeersleider. Door een missie te plannen in GoDrone voldoe je aan de verplichting om een vliegplan in te dienen. Bovendien kun je bij de opmerkingen in GoDrone je beoogde callsign doorgeven. Je dient voor elke reeks aaneengesloten vluchten binnen één vlieggebied een vliegplan (missieplan) in via GoDrone binnen de vereiste aanvraagtermijn in de CTR (zie hieronder). Zodra de drone tussen twee vluchten landt voor een periode van meer dan 60 minuten (binnen één vlieggebied), worden de twee opeenvolgende vluchten beschouwd als twee onafhankelijke vluchten. De vlucht blijft binnen het door het vlieggebied dat door de Operationele Helpdesk is toegestaan. Stel hiervoor een geocage in die overeenkomt met het toegestane vlieggebied. Test de geocage voorafgaand aan de vlucht op de grond. Tweezijdig radiocontact is verplicht. Vliegen in gecontroleerd luchtruim: hoe werkt dat?

5 inch drone setup for Matek Systems F405-CTR Flight Controller

Wat dit betekent voor naleving en toekomstige ontwikkelingen

De aanpak vereist coördinatie tussen overheid, defensie en bedrijfsleven. Nederland heeft reeds ervaring met het bouwen van detectie- en afweersystemen en wil die capaciteit verder versterken. De samenwerking binnen de EU en NAVO is essentieel om te zorgen dat lijnen van communicatie en gedrag duidelijk zijn in geval van dreiging of incidenten. De nadruk ligt op het ontwikkelen van kosteneffectieve en schaalbare oplossingen, zodat ook kleinere drones effectief kunnen worden gedetecteerd en afgeschermd.

tags: #drone #rond #luchthaven