De economische betekenis van Schiphol voor Nederland en de mogelijkheden bij krimp

Schiphol kan de helft kleiner. Onze economie vaart juist wel bij krimp. Dat blijkt uit het omvangrijke rapport ’Brede welvaart en de omvang van Schiphol’ van onderzoeksbureau CE Delft. Het is gemaakt in opdracht van de Maatschappelijke Raad Schiphol (MRS). Nederland blijft gewoon goed bereikbaar, stellen de onderzoekers.

Drie scenario’s voor Schiphol en wat zo’n omvang betekent

Het onderzoeksbureau werkte drie scenario’s uit voor Schiphol. Één met 500.000 vluchten per jaar, wat de huidige omvang is van de luchthaven. Een tweede scenario gaat uit van 375.000 vluchten per jaar. Een kleinere luchthaven creëert ruimte voor minimaal dertigduizend extra woningen.

De totale uitstoot van CO₂ in de luchtvaart is net zo groot als die van de grootste uitstoter van Nederland, Tata Steel. De arbeidsmarkt vaart er ook goed bij, stellen de onderzoekers. De luchthaven trekt arbeid, energie, kapitaal en milieuruimte weg uit sectoren waar grote maatschappelijke opgaven liggen, zoals de energietransitie, woningbouw, industrie, ICT, zorg en onderwijs. Een klein Schiphol levert veel minder geluidshinder op voor omwonenden.

geluidsbelasting rondom Schiphol infographic

Geluidshinder en leefomgeving rond Schiphol

1,34 miljoen Nederlanders hebben last van overvliegende vliegtuigen. De geluidshinder zit boven de grens die de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hanteert. Het aantal omwonenden dat overlast ervaart, kan dalen tot maar liefst 57 procent bij 250.000 vluchten.

Minder uitstoot van ultrafijnstof en stikstof betekent ook minder hoge bloeddruk, minder diabetes, minder dementie en minder longziekten. In de kleinste variant zijn er een vijfde minder bestemmingen, maar slechts negen procent van de reizigers krijgt te maken met extra reistijd. De gemiddelde extra reistijd bedraagt drie tot 18 minuten.

verkeers- en geluidsoverlast kaart Schiphol

Demografische en reistijdaspecten bij krimp

De ticketprijzen worden niet sterk beïnvloed door de omvang van de luchthaven. De claim dat een kleiner Schiphol Nederlandse vakantiegangers benadeelt, klopt dus niet, stellen de onderzoekers. Ze wijzen erop dat het vliegtuig geen rol speelt in driekwart van de vakanties van Nederlanders. De onderzoekers herinneren eraan dat de luchthaven, zoals hij nu is, niet past binnen de geldende wetgeving.

Het onderzoek staat haaks op de heersende gedachte dat een groeiende luchtvaart van belang is voor de Nederlandse economie. Krimp zou banen kosten, de bereikbaarheid aantasten en het vestigingsklimaat schaden. Ook het rapport-Wennink, dat in december van het vorig jaar verscheen, stelt dat krimp van de luchthaven leidt tot verlies van de internationale hub-functie en de economische aantrekkingskracht.

impact krimp op banen en vestigingsklimaat infographic

Meningen vanuit bewoners en beleidsaanbevelingen

,,Het mantra is steeds: Een groot Schiphol is goed voor Nederland. Dat mantra blijft zich maar herhalen. Ons vestigingsklimaat lijdt er niet onder, blijkt. Het blijft zelfs intact met 150.000 tot 200.000 vluchten per jaar”, zegt Stefan Molenaar, bewonersvertegenwoordiger van de MRS.

Verrast is Molenaar niet door de uitkomsten van het rapport. ,,Het is een literatuurstudie. Het veegt alle onderzoeken bij elkaar die tot nu toe verschenen zijn. In 2019 was er al een rapport waarin staat dat de hub-functie van Schiphol weinig bijdraagt aan de Nederlandse economie. In 2022 stond er al een uitgebreid artikel in het toonaangevende Economisch Statistische Berichten (ESB) dat de overheid de opbrengsten en de hub-functie van Schiphol steeds te hoog inschat.”

Hij zegt dat veertig procent van alle passagiers op Schiphol bestaat uit overstappers. ,,Waarom moeten wij Björn uit Stockholm via Amsterdam naar Bangkok vervoeren? Dat levert ons niks op. De gangbare gedachte dat luchtvaart zó belangrijk is dat negatieve effecten maar moeten worden geaccepteerd, is volgens de MRS niet langer houdbaar op basis van de feiten.

De raad roept kabinet en Kamer op om bij het nieuwe Luchthavenverkeerbesluit (LVB) niet automatisch uit te gaan van een maximale capaciteit, maar te zoeken naar een omvang van de luchthaven die aantoonbaar bijdraagt aan brede welvaart. De MRS wil met het rapport een brede maatschappelijke discussie starten.

Over CE Delft en de rol van de betrokken partijen

CE Delft - Brede welvaart en de omvang van Schiphol. De Maatschappelijke Raad Schiphol is een wettelijk erkende adviesraad vanuit de omwonenden van de luchthaven Schiphol. Deze Raad geeft adviezen aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat, over besluiten rondom Schiphol, die de leefomgeving beïnvloeden. CE Delft is een onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau.

CE Delft studie over brede welvaart

Economie van Schiphol in cijfers en perspectieven

In 2023 waren 111.200 mensen werkzaam bij bedrijven op Schiphol en hun toeleveranciers. Gezamenlijk droegen zij 11,8 miljard bij aan de Nederlandse economie. Daarmee was de luchthaven verantwoordelijk voor circa 1% van de nationale werkgelegenheid en het bbp. Het economische belang van de luchthaven gaat echter verder dan de bedrijven op Schiphol en hun toeleveranciers. De belangrijkste meerwaarde van Schiphol voor de Nederlandse economie zit hem in de internationale bereikbaarheid die de luchthaven faciliteert. Die bereikbaarheid stelt bedrijven in staat om mensen en goederen snel en tegen relatief lage kosten te vervoeren.

De Schipholregio wordt gekenmerkt door relatief veel internationale bedrijvigheid met name in de ICT en in de financiële en zakelijke dienstverlening. Dergelijke bedrijven beschouwen de internationale bereikbaarheid die door Schiphol wordt gefaciliteerd als een belangrijke vestigingsplaatsfactor. Het belang van Schiphol in het totale palet aan vestigingsplaatsfactoren laat zich echter moeilijk isoleren.

De (wetenschappelijke) literatuur laat zien dat groei van de luchtvaart doorgaans een positief effect heeft op de economische ontwikkeling (en vice versa). Naarmate een land of regio beter verbonden raakt, neemt het marginale effect van extra luchtverbindingen af. Op basis van de literatuur kan worden geconcludeerd dat Schiphol een positief effect heeft op de Nederlandse economie. Bedrijven profiteren van het ruime aanbod aan bestemmingen welke bovendien hoogfrequent worden bediend. Dit geldt in het bijzonder voor bedrijven in de (omvangrijke) dienstensector welke sterk afhankelijk zijn van luchtverbindingen.

Echter, doordat Nederland - via Schiphol en andere luchthavens - al relatief goed verbonden is met de rest van de wereld, zal verdere groei van Schiphol een steeds kleiner effect hebben op de economie. Het omgekeerde geldt ook: een kleine daling van het aantal vluchten zal een bescheiden impact hebben op de economie.

De afgelopen jaren zijn veel nieuwe (wetenschappelijke) studies verschenen naar het belang van luchtvaart op de (regionale) economie. Het economische belang van Schiphol werd onderzocht door de economische bijdrage van de luchthaven aan het bbp en de werkgelegenheid te actualiseren en door een analyse van de (wetenschappelijke) literatuur. Het belang van Schiphol voor het vestigingsklimaat werd bepaald door na te gaan welke vestigingsplaatsfactoren daarvoor van belang zijn en welke rol Schiphol daarin speelt.

In 2024 was de bijdrage van het vervoer door de lucht aan de Nederlandse economie 3,2 miljard euro, oftewel 0,4 procent. In 2019, voor de coronacrisis, was dit nog 5,1 miljard euro. Ten opzichte van 2023 steeg de toegevoegde waarde met ruim 2,7 procent. Naast de vliegtuigmaatschappijen omvat de sector vliegvelden en bedrijven die de afhandeling van passagiers en luchtvracht verzorgen. Eind 2024 waren er 605 van deze dienstverlenende bedrijven actief, 10 procent meer dan een jaar eerder. In 2023 hadden zij een omzet van 16,4 miljard euro.

Dagelijks vliegen er vanaf Schiphol duizenden mensen naar mooie buitenlandse steden en prachtige exotische bestemmingen. Maar wat voor invloed heeft de luchthaven en al die vluchten op onze economie? Ten eerste kunnen we sowieso vaststellen dat Schiphol een hele positieve invloed heeft op ons land. Door de luchthaven komen vele buitenlandse toeristen naar ons land toe en is er de mogelijkheid om veel handel te drijven met andere landen. Onderzoek wijst uit dat Schiphol zowel directe als indirecte positieve effecten heeft op onze economie.

Ten eerste zorgt de luchthaven voor veel werkgelegenheid; tussen de 60.000 en 90.000 mensen werken op Schiphol. Bovendien levert de luchthaven tussen de 4 en 8 miljard euro aan geld op per jaar. Als we kijken naar indirecte effecten, dan zien we dat buiten de luchthaven ook nog eens 50.000 tot 200.000 mensen kunnen werken door de effecten van Schiphol. Dit levert nog eens een extra 3 tot 18 miljard euro op. De getallen zijn erg breed aangezien het moeilijk is om precies het totale effect te berekenen.

tags: #aandeel #schiphol #nederlandse #economie